Талибан АҚШ пен Қытайдың қолдауына зәру

0
1100

АҚШ-пен болған 18 жылдық соғыстан кейін, Талибан мен Вашингтон дипломаттары арасында бір жылға созылған келіссөздердің соңы оң нәтиже беретіндей сезілген еді. Алайда Кабулда 12 адамды опат қылған жарылысқа Талибандардың кінәлі екендігі мәлім болған күні Трамп мырза өзінің Твиттер парақшасында «Тәліптермен өткен келіссөздердің күшін жойғандығын» жария етті. АҚШ-тың Ауғанстаннан әскер шегіндіру мәселесі де сонымен үзілді-кесілді тоқтайтындай көрінді. Яғни АҚШ дипломаттары мен Талибан өкілдері арасында өткен жеті реткі келіссөздердің соңы нәтижесіз аяқталды. Ақ үй басшылары бұл істе Тәліптердің уәделерін бұзып, теракты ұйымдастырғандығын жазғырса, Талптер АҚШ әскерлерінің жуық арада Ауған жерінен шегінгісі келмей отырғандығын алға тартып жатыр.

Лаңкестік ұйым ретінде танылған Талибан қарулыларының шынайы сипаты туралы адамдар қайта ойлана бастаған сыңайлы. Бір кездері Ауғанстан мемлекетіне бақылау жасаған қарулы топ, «жеңген хан, жеңілген қарақшы» болады «бұзақылар тобы» ретінде танылағанына да ширек ғасырға жуықтап қалды. Ал соңғы жылдары осы ұйымның өкілдерімен АҚШ үкіметі келіссөздер жүргізе бастағаны белгілі. Мұнымен қоса Талибан ұйымының өкілдері Мәскеуге де ат шалдырып қайтты. Бір қызығы осындай «ала бөтен» кездесулер биылғы маусым айында Бейжіңде де болып өтті. Әлемдік БАҚ- тар бұл хабарды Қытайдың СІМ-нің баспасөз қызметі ашық жариялағаннан кейін барып білді. Алайда Дохадан Бейжіңге барған Талибан өкілдерінің «Ауғанстанда бейбітшілік орнату жолындағы ортақ мақсатқа жұмылу, жауласқан тараптардың өзара бітімге келуі» сынды өзекті мәселелерден бөлек тағы нелерді талқыға салғаны айтылған жоқ. Ал АҚШ пен жасалып жатқан келіссөздердің соңы аяқсыз қалған қысылтаяң шақта, Талибан өкілдерінің тағы да Бейжіңге баруы—АҚШ пен Қытай арасының суынып тұрған шағындағы белгілі саяси ойын секілді әсер қалдырып жатыр.
Талибанның Хохадағы саяси кеңсесінің мәлімдемешісі Сухайл Шахинның айтуынша жексенбі күні (22 қыркүйек) 9 адамнан құралған Талибан өкілдері Бейжіңге барып, ҚХР-дың Ауғанстан мәселесіне жауапты тұлғалармен кеңес өткізген. Бұл хабарды Қытайдың СІМ де растады. «Талибан қозғалысы жетекшілерінің бірі Муллах Абдул Ғани Барадар және оның бірнеше көмекшісі Бейжіңге келіп, Ауғанстанда бейбітшілік орнату жөнінде кеңес өткізді. Қытай тарапы АҚШ пен Талибан арасындағы келіссөздердің ойдағыдай аяқталуын үміт етеді»,– деді СІМ баспасөз хатшысы.
Қытайдың Талибан қозғалысы өкілдерімен бір үстелдің басына отыруын, олардың геосаяси мақсатымен байланыстыра қарайтындар Қытайлар Ауғанстанның ішкі тұрақтылығынан гөрі, Шыңжаңда тыныштық болғанын қалағандығынан деп топшылап отыр. Ауған елімен Уахан дәлізі арқылы шекараласатын Қытай екі ел арасындағы 100 шақырымдық аумаққа аса сақтықпен қарайды. Мұның басты себебі Ауғанстандағы діни ұшқарылардың Шыңжаңдағы Шығыс Түркістан азаттық ұйымдарына ықпал ететіндігінен алаңдайтыны болса керек. Әлем БАҚ-тарында таралып жатқан хабарларға қарағанда «Ауғанстанның шығыс бөлігіне топталған «Ислам мемлекеті» содырларының қатарында бірнеше мың ұйғыр жасақтары әрекет етіп жүр…
Қытай осылардан қауіптенгендіктен де Талибанның тілін табуға көшті» дейді олар. Өйткені АҚШ дипломаттарымен Талибан арасындағы келісімдерде қаралып жатқан мәселелердің бірінде «Талибан қозғалысы Ауғанстанда әрекет етіп жүрген ұшқарыларға қарсы соққы беруі тиіс» делінген. Бұл дегеніңіз бір кездері «террористік ұйым» ретінде танылған Талибанға, «басқаша сипат» бере отырып, олардан «кішірек» террористерге қарсы пайдалану екені сөзсіз. Осы тұста АҚШ-тың ортаға қойып отырған талабын қытайлар іліп әкетіп, өз кәделеріне жаратуға тырысып жатқаны белгілі болғандай. Кейбір ақпарат көздерінде айтылуынша, «Қытай үкіметі Талибан қарулыларына астыртын қолдау көрсетіп отырған көрінеді. Яғни қару-жарақ және азық-түлік қамдаған.» Алайда, ресми Бейжің мұндай қауесеттерді ешқашан мойындаған емес. Бар болғаны «Ауғанстанда бейбітшілік орнату үшін тараптардың өзара диалогқа келуіне тілекшіміз» дегеннен арыға барған жоқ. Ал Дохадан келген «салмақты меймандар» да ресми әңгімелер шеңберінен шықпай отыр. Дейтұрғанмен, тұтас Орталық Азияның тыныштығын кетіруі мүмкін делінген қатердің қара дауыл Уахан Памир тауларынан шығатынына қытайлар бек сенімді секілді.

Ерұлан Жансары

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.