Жиһанкез Сәрсенбайдың 36 күндік жаяу сапары

0
176

Әл-Фарабидің 1150, Абай  Құнанбаевтың 175, пір Бекет атаның 270 жылдығына арналды

 

Сәрсенбай бауырымызбен газетіміз арасында бұрыннан жақсы байланыс бар. Бұл қиын да, ауыр сапарын қолымыздан келгенше бақылап отырдық, тілектес болып дұға еттік. Түркістаннан асқанда бір мәрте сұхбаттасқанбыз. Сәрсенбайды жеңісімен құттықтаймыз! Иә, жиһанкез Ерқасымов Сәрсенбай Сәметұлы 1500 шақырымды 36 күнде жаяу жүріп өтті.

 

Алладан 40 күн мизамшуақ тіледім

         – Аға, сіз ұзақ сапардан оралдыңыз. Сапарды қай күні бастап едіңіз? Қанша шақырым жүріп өттіңіз? Ұзақ жолдың қиындығымен тағлымды оқиғалары туралы айта отырсаңыз?

– Иә, «Қасиетті сапарды» Бісміллә деп бір Аллаға сыйынып, 2020 жылдың 1 қазан күні елордамыз Нұр-Сұлтан қаласы Р.Қошқарбаев көшесіндегі хазіреті Сұлтан мешітінде шариғат заңымен сапар намаз оқудан бастадым. Ашылған есік пен жабылған есік дейді, сапар намазында Алладан он бір тілек, соның бірі Алладан қырық күн ауа райының жайлылығын – мизамшуақ күн мен денсаулық  тіледім. Алланың құдіреті қырық күн бойы ауа райы мизамшуақ болып тұрды. «Өлі разы болмай, тірі байымайды» деген. «Қосшы» ауылы жақтағы пантеонда мәңгілік тұрақтаған қазақ халқының перзенттері абыз Әбіш Кекілбаев пен ақын апамыз Фариза Оңғарсынованың әруағына Құран бағыштап, жер үшін, болашақ үшін күрескен Қабанбай батыр қорымын зияраттадым. Әулие ортақ, жер-су ортақ, жердің киесі мен иесі бар деген мағынасын ашу үшін әуелі сапар басын осыдан бастадым. Нұр-Сұлтан қаласының ішінде 100 шақырым жүрдім. Жоспарыма сай негізгі сапар бағдары Түркістан облысы, Отырар ауданы, «Көксарай» елдімекенінен басталып, Бекет ата кесенесіне дейін 1500 шақырым жолды отыз алты күнде жүріп өттім.

   – Әрине, сіздің денсаулығыңызды қадағалап отыратын жаныңызда дәрігер болмағаны белгілі. Асқаралы 60 жастасыз, мынадай ұзақ жолға тың деген адамның денсаулығы ерекше күтім жасамаса, сыр беріп қалуы мүмкін. Денсаулығыңызды қалай күттіңіз?

– Жаңа айттым ғой, ең әуелі Алла тағаладан тілеген тілегім денсаулық болды. Жол бойында діттеген жеріме жеткенше дұға жасап, бір Алладан денсаулығымды сұраумен жүріп отырдым. Өзіңді өзің күтпесең ұзақ жолға төзу, ары қарай жүру мүмкін емес. Таң атқаннан қас қарайғанша жүріп азап көресің. Аяғың тесіліп, қажалады. Мүшкіл жағдай болады. Сондықтан, керекті дәрі-дәрмек пен дәрумендер ішіп отырдым. Қараңғы далада отырып, үйден алып шыққан спирттік сулармен, дәрі-дәрмекпен аяғымды жуып, тазалап йод жағып кептіріп, жақпа жағып, аяқтың нүктелерін уқалап емдедім. Тіземнің алдыңғы-артқы жағындағы салмақ көтеріп тұратын сіңірлерді майлап отырдым. Кейбір жерлерде байланыс ұстағанда хабарласып қалған достарыма «өзімді жөндеп отырмын» деймін. Йод жетіспеушілігін болдырмау үшін йод жағамын. Күні бойғы жүруден терлегеннен бойдағы қуат жұмсалып кетеді. Соның бәрін қайта қалпына келтіру үшін күнде түнде 36 күн бойы организмді жөндеуге тура келді. Ерініп жөндемей жүре берсең, бір жерде құлап түсуің мүмкін. Міне, келгеннен кейін де емдеуді тоқтатпай жүргізудемін.

 

 

   – Ұзақ жол кезу үшін адамға спорттық дене дайындығы керек болар?

– Әрине, мен сапарға табан астынан шыққан жоқпын. Жалғыз адамдық жаяу сапар жасағаныма жиырма жылдан асты. Осы жылдар ішінде өзімді техникалық, физиологиялық халімді ұстау үшін спорттың каратэ, марафон, шаңғы тебу, жаяу шапшаң жүріс түрімен айналысып, ішкі жан дүние мен психологиялық тұрғыдан шыңдалып отырдым. Ең бастысы, жүйке мен өкпе, жүрек қалыптығын сақтау керек.

   – Қолыңызға таяқ ұстап жүрсіз. Бұл не таяқ?

– Иә, бұл аса таяқ қасиетті сапардың басынан аяғына дейін қолымда жүрді.  Бұған дейін пір Бекет атаның басына жаяу сапарлап, үш рет саяхат жасағанмын. Бұдан жиырма бір жыл бұрын, 1999 жылы ескі Бейнеу мешітінің шырақшысы Қарымбек Әбуов ақсақал, «Қолыңда темір, не таяқ жоқ, қалай келе жатырсың? Иен далада түнде қасқыр деген зиянкес кезіп жүреді, қорғанатын бұл таяқ саған қару болсын», – деп ұстатқан еді. Содан бері қолымнан тастамаймын. Аса таяқтың қасиеті Құранда да жазылған. Біреулер қу таяқ деп есептеуі мүмкін, Алла сақтасын, мен үшін қасиетті бата берілген құрал бұл. Батаның қадір-қасиетін білген адам ғана түсінеді. Аталарымыз «Батамен ел көгерер, жауынмен жер көгерер» деп бекер айтпаған ғой.

   – «Қасиетті сапар» деп жатсыз, бұлай атауыңыздың себебі неде?

– Биыл өзіңізге белгілі, мемлекеттік бағдарламамен үлкен мерейтойлар өтуде. Әбу Насыр әл-Фарабидің 1150, Абай Құнанбаевтың 175 жылдығы аталып өтуімен пір Бекет атаның 270 жылдығы тұспа-тұс келді.  Осындай даталардан тыс қалмау үшін және олардың туып-өскен, өмір сүрген жері мен еңбектері туралы білгенімізді көрген жерде елге насихаттау мақсатында жасаған сапар болғандықтан жалғыз адамдық жаяу саяхатымды «Қасиетті сапар» деп атадым. Енді осы қасиетті сапарымның негізі мақсаты, Әбу Насыр әл-Фарабидің  туған жерімен, Қожа Ахмет Яссауидің қылуеті мешітінің арасын жаяу жүріп отырып зияраттап, Бекет атаның 270 жылдығын атап өту байламым еді. Алла тағалаға шүкір деймін. Бұл жаяу сапар бір жағынан спорт, бір жағынан өзіңді денсаулығыңды күту. Пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с.) хадисінде: «Менен денсаулық сұрағыларың келсе жер жаһанды жаяу кезіңдер, мен сендерге кездесемін. Тек уәдеге берік бол!» деген екен.

 

Әл-Фарабидің ұрпағы – Әбдімұхаммед

 

– Сәрсенбай аға,«Қасиетті сапарға» шығып, жаяу жүру мақсатыңыз әл-Фарабидей, Абай Құнанбаевтай, Қожа Ахмет Яссауидей, пір Бекет атадай қазақтардың адамзат пен оның руханиятының дамуына теңдесі жоқ рухани мұра қалдырған еңбектері мен қасиеттерін замандастарға, одан ұрпаққа паш ету екені белгілі. Осы ғұламалардың еңбектері жайлы не айтар едіңіз?                 

– Жаяу жүру сапарым ғұлама әл-Фарабидің туған жерінен бастау алды. Бәріңізге белгілі әл-Фараби бабамыздың туған жері Түркістан облысы, Отырар ауданы, Шәуілдір ауылы. Мен ол жерге дейін Нұр-Сұлтан қаласынан поезбен келіп, «Темір» теміржол бекетінен түсіп қалдым. Менің ұзақ жол саяхатына шыққанымнан хабардар азаматтар бір-бірімен хабарласып отырған екен. Мені ол жерден Әбдімұхаммед деген кісі қарсы алды. Сөйтсем, Әбдімұхаммед данышпан әл-Фарабидің тікелей ұрпағы болып шықты. Адамның ниет тазалығының құдіреттілігі қандай десеңізші!?«Қасиетті сапарды» Әбу Насыр әл-Фарабидің туған жерінен бастаймын деп едім, оның ұрпағы мені үйінде қонақ етіп отырғанда таңқалдым. Әйелінің аты-жөні Гүлжанат Қантуғанқызы екен. Әл-Фараби ұрпағының үйінде ғылым-білім, тылсым жайлы қызықты әңгіме құра таң алакеуімденіп атқанша отырдық. Бұл жер Отырар ауданы «Көксарай» ауылы деп аталады екен. Бұлардың аталары қасиетті Арыстанбабтың мөрін ұстаған адамдар екен. Әл-Фарабидей бабасының физика, химия, геометрия, арифметика, музыка ғылымымен айналысқанын, оның атадан балаға мирас болып келе жатқан рухани мұрасын ұрпақтары ұлағаттап ұстанады. Аталары Манап дегеннен тараған төрт ағайынның шежіресін тарқатып айтты. Ертеңіне ауылдағы әл-Фараби орталығына бардық. Пандемия шектеулеріне байланысты музей үйін толық қарап шығуға мүмкіндік болмай, бірақ сапарымның мәнін түсінген қызметкерлер көруге болады-ау деген жерлерін көрсетті. Осылайша, әл-Фарабидің кіндік қаны тамып, тұсауы кесілген топыраққа табан тіреп, баба мұрасымен таныстым. Тілек кітабына ниетімді жазып қалдырдым.

    – Келесі аялдаған жеріңіз қай жер болды?

– Иә, оқымыстылығымен, білім-ғылымымен күллі әлемді таңқалдырған бабамыздың туған жерімен, баба рухымен, ұрпақтарымен қимай қоштаса отырып, келесі межеге қарай жылжыдым. «Көркем» деген ауыл үстімен жүріп отырып, «Шәуілдір» ауылының шет жағындағы киелі Арыстанбаб бабамыздың кесенесіне келдім. «Арыстанбабқа түне, Қожа Ахметтен тіле» деген тылсым табиғат пен шариғат заңынан аттап кете алмайсың. Садақамды беріп, баба басына түнедім. Сол жерде сапар намазымды оқып, Алладан дұға-тілек тілеп таңертең ерте тұрып, Түркістанға қарай жол тарттым. Он сағаттай жаяу жүріп отырып кешке қарай қасиетті Түркістан жеріне табан тіредім.

Иә, жол бойында қиналмадым дей алмаймын. Сапалы деп алып шыққан аяқ киімдерім ұзақ жолға шыдамады. Өз салмағым 90 келі, арқама ілген қаптағы заттар бар, 100 келі жүкті көтере алмады. Аяқ терлегеннен аяқ киімімнің іші жып-жылтыр болып кетіп аяғымды ауыртып алып, Түркістанда бір күн емделуге қалып қойдым. Сол жерде «NurOtan» партиясының азаматтары келіп жағдайымды сұрап, сұқбат алып, суретке түсірді. Мешіттің директоры қарсы алып, қошемет көрсетті.

 

Бабалар жер астына неге асыққан?

      – Түркістан рухани мұраға бай жер ғой. Қасиетті мекен. Нендей ғажайыптарға тәнті болдыңыз?

– Қасиетті Түркістанда Қожа Ахмет Яссауидің қылует мешітіне түстім. Қылует мешіті, бұл Арыстанбаб атаның заманында жасаған жер асты мешіті. Жер асты мешітінің ерекшелігі туралы әркім әртүрлі түсінеді.

Қожа Ахмет Яссауи мен Бекет атаның жер асты мешіттерінің ерекшеліктері –жер асты ғимараттары болғанында, және онда Алла тағаланың қасиетті 99 көркем есімі ұрандалып уағызбен көркемделіп жазылғаны болса керек. Қожа Ахмет Яссауидің 83 хикметімен бізге жеткен еңбектері бар. Соның бәрі осы уақытқа дейін сақталған. Ол бізге архитектуралық сәулет өнері есебінде жеткенмен, ол үлкен ғылым тілімен сайрап тұр. Бір сөзбен айтсам, Алланың 99 көркем есімінің әрқайсысы бүкіл сүрелердің ішінде айтылады. Алла тағаланың әр есімі ұран десе болады. Мысалы, Кеңес өкіметі кезінен бүгінге дейін оқып-үйрететін ғылым тілінде үш фаза бар. Ғылыми-техникалық тіл, гуманитарлық ғылым негізі, табиғи ғылым деп түсіндіріледі. Қожа Ахмет Яссауидің жер асты қылует мешітінде мұны төртке бөліп, шариғат, тариқат, мағрифат, ақиқат деген фазалармен түсіндіреді. Негізі, бүгінгі ғылым осы көшірмені алған сияқты. Батыс пен шығыс зерттеушілері өздеріне бейімдеп алған. Бірақ, Қожа Ахмет Яссауи мен әл-Фарабиді, Бекет атаның есімдерін айтқысы келмейді. Ғылымды зерттеп жүрген ғалымдар ол шындықты тауып жатыр. Алланың құдіретімен келешекте бәрі мойындалады деп есептеймін. Әрине, жер астына 63 жасында тірідей қалай түсіп кетті деген ойға келсек, ол – қоғамдағы тартыс, сол замандағы адамдардың надандығы, жалпы қоғамды өзгерту үшін елдің арасында қандай тәрбие жүргізу керек деген қиналыс, күйзелістен барып ақырында, оны қоғам түсінбегендіктен шарасыздықтан тірідей өлік есебінде жер астына түсіп кеткен ісі сияқты бұл. Қожа Ахмет Яссауи 60 жасында жер астына түсіп 125 жыл өмір сүргені туралы өзінің хикметінде және өзге ғалымдар зерттеуінде айтылады. Бекет ата да тура Қожа Ахмет Яссауи сияқты 60 жасында өзі жатқан Маңғыстау жеріндегі қорымда жер қойнына түскен екен. Бір тылсым дүниеге, екінші бір тылсым дүниенің ілімімен кіргендіктен бұл – әулиелік жол. Қожа Ахмет Яссауи әулие, ғылыми мирастарын араб, парсы тілінде қалдырған. Ал, Бекет ата тарихқа мұра ретінде  қолжазбалар қалдырған. Қазақ өсиет сөздерін ұрпақтан-ұрпаққа «әкем, атам айтты» дейтін екіауыз сөзбен құйма құлақ арқылы басқа, санаға жазған. Басқа жазбағанды тасқа жазған халықпыз. Бекет ата расханасында он сегіз мың ғаламның  тілін тасқа қашап жазған. Бұл ғылыми ордадағы тасқа қашалған әр нүкте, әлемнің бар құпия сырын бізге шертіп тұр. Бұл расхана тылсым құпия сырын зерттейтін зертхана десем артық емес. Бекет ата мешітін расхана деп алдым. Бұл обсерватория деген сөз.

 

 

«Мәдени мұра», «Рухани жаңғыру» жобасымен тарихи-мәдени ескерткіштерді қорғауға Бекет атаның  Оғлан тауындағы «Оғлан Бекет ата» мешіті, олардың мән-мағынасын ұрпаққа түсіндіру жұмыстарын жүргізу мақсатымен басқа мешіттері де Тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік және «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы аясында жалпыұлттық Орта Азияда маңызы бар киелі нысандар тізіміне енгізілген.

Пір Бекет ата шығармашылығының дүниежүзін мойындататын бұлтартпайтын дәлелдері бар. Ол туралы зерттеу еңбектерімді келешекте кітап етіп шығару жоспарда бар.

 

   – Аға, нақты бір жұмысын айтыңызшы? Оқырманға сол қызық қой.

– Мысалы, мешіттің бір бөлмесі көшпенділердің ағаш үйлерінің архитектурасын тастан қашап жасауы. Көшпенділердің мәңгі мұрасы –  тастан қашауы Бекет ата мешітінде бар. Бұның ғылыми қасиеті туралы айтар болсақ, Абжад деген оқу бар. Бүгінгі таңда оны ешкім оқымайды. Біз жазып жүрген әріпті санға, санды әріпке айналдырап жазады. Бүгінгі шрифталған  «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасына келіп тұр. Сол шрифт Бекет атаның таяғымен мешітінде тұр. Осыны қолға алып, зерттеп, түсіндіретін болса, Бекет ата мешіті дүниежүзін таңқалдыратын бірден-бір нысанға айналар еді. Осы мәселені жазып жүргеніме 25 жыл болды. Мәдениет және спорт министрлігі мен түрлі қорлардан саяхаттау, зерттеу еңбектерім туралы кітабымды  шығаруға көмектесуін сұрап хат жаздым. Әзірге әу деген ешқайсысы болмады. Бір жағынан келешек үшін керек дүние болғасын жарты жолдан тастап кете алмайсың. Дегенмен, қиындыққа қарамай, Қожа Ахмет Яссауиден бастап ақтық байлап, қаншама әулиелер, қасиетті аталар басына зияраттап, пір Бекет ата деп діттеген жеріме аман-есен жеткеніме шүкір деймін.

 

Біз білмеген қасиетті Аталар тарихы – туризм көзі

   – Аға, сіз Қожа Ахмет Яссауи мен пір Бекет ата әулиелігінің нәзік тылсым құпия сырларының байланысы мен ұқсастығын зерттеп ұққаныңыз туралы айттыңыз. Қасиетті Түркістаннан шыққаннан кейінгі жол сапарыңыз қай бағытта жалғасты?

   – Иә, киелі Түркістан жеріне зияраттан кейін, бағытпен ескі Сайран деген жерге келдім. Әйгілі Әмір-Темір Қожа Ахмет Яссауи кесенесін салар кезде кірпішті ескі Сайран жерінен алдырған екен. Ескі Сайран Түркістаннан 50 шақырым қашықтықтағы қала. Мен барған кезде қызылордалық жігіттер көне қала орнына археологиялық қазба жұмыстарын жүргізіп жатыр екен. Археологтармен тілдесіп, көне қала маңайын аралап көріп, қызықты материалдар таптым. Ескі Сайраннан шығып, Сунақ ата ауылына келдім. Бұрын бұл жерде Сығанақ деген ескі археологиялық қала болған екен. Бұл қаланы да бүгінгі күні қайта қалпына келтіру жұмыстары жүргізіліп жатыр екен. Бірақ қамал емес, қорғанның қалың кірпіш салған орындарын қазып тауып, жаңа кірпіштермен жаңғыртып жатыр. Сунақ атаның кауымына сол жерге кесене салған. Ауыл тұрғыны Мырзабек Әбуов деген мұғалім жігіт мені күтіп алып, қонақ қып, аяқ киімімді ауыстырып беріп, шығарып салды. Сунақ ата ауылынан шығып Қызылорда қаласына қарай бет алдым.

   – Байқаймын, аға, аяқ киім азабын тартқан сияқтысыз? Аяқ киім туралы көп айттыңыз.

– Ия, жаяу сапар шеккен жиһанкездің ең әуелі керек қаруының бірі – аяқ киім. Аяқ киім мен аяқты күтпесең діттеген межеге жету қиын. Шәуілдірден Сунаққа ата ауылына келгенше аяқ киімім жыртылып жарамсыз болып қалды. Мұны байқаған Мырзабек аяқ киім беріп, Қызылордаға «Волга» көлігімен жеткендей жеттім. Сол жерде өзіме жайлы аяқ киім алып, сапарым жеңілдегендей болғаны рас.

   – Оқшы ата деп қалдыңыз. Оған қай тұста тоқтадыңыз?

– Сунақ атадан ары қарай 60 шақырымдай жүргенде Оқшы деген атаның қауымы бар екен. Ол жерде зияраттап келушілерге жағдай жасап қойған. Басында қонақүй, асханасы, мешіті бар екен. Бала би, Досбол би, Би ата, Асан қайғы баба, Қыш ата, Ғайып ата, Есабыз ата және Оқшы ата басына қарай көлік тасымалы бар.

Мысалы Қыш ата ХІІ ғасырда өмір сүрген. Ол кірпіш жасаудың түрлі технологиясын жетік меңгерген екен. Ақсақ Темір Түркістанда Қожа Ахмет Яссауи мешітін салатын қыштың құрамы мен құйылу әдісін осы Қыш атадан алған деседі білетін жұрт. Құмыраны, үйдегі құрылысты қандай балшықтан жасалу қоспаларын жақсы білген.Сол ғасырларда оңтүстікте қыштан құмыра жасау өндірісі жақсы дамығаны тарихтан белгілі. Оның қасында Ғайып ата бар.  Ол адамның көз алдына тірі адам құсап көрініп хабарын айтып, аян береді екен де жоқ болып кетеді екен. Айтылған сөзді есіңізде сақтап қалсаңыз, ол берген батамен тең дейді.  Солармен бірге Есабыз ата жатыр. Абыз деген сөз қазына өсиет, жазбаша еңбек, мақал-мәтелдер, ұран сөздер –  сөз жүйесін білетін Есабыз ата. Есіңізге алып қандай бір сөзді тұжырымдап Алладан сұрасаңыз, мен сізге көмектесемін дейді екен Есабыз ата. Маған түсімде аян беріп, оны жорып алдым. Оқшы ата да сол жерде жатыр. Ол кісі үлкен ата болған. «Айтылған сөз атылған оқ» дейді ғой.  Оның ауызынан шыққан әр сөзі оқтай қадалатын болған деседі. Жол-жөнекей ұшырасқан аталардың бәріне зиярат еттім. Жолда Қорқыт атаның басына тоқтап, зиярат жасадым. Ол жерде бүгінгі заманның талабына сай инфраструктура жасалған. Музейі де бар.  Бірақ атаның сүйегі Сырдарияның бойына жерленген. Оған екі-үш шақырым жүріп барып зияраттайсыз. Мен Қорқыт атаның басына бірінші рет бардым. Менің танымымда Қорқыт ата Алла тағалаға үні жеткен адам. Ол кісі жыршы, термеші құсап ән шығарған жоқ, қазақтың, көшпенділердің қыл қобызымен үн шығарды. Күй шығарды. Ел жиналатын болса бәрінің мұң-зарын көзінен көріп, Алла тағалаға тілек-дұғаларды қыл қобызбен жеткізетін адам болған. Құдіретті табиғат тілімен байланысты адам болған. Дүниежүзіне танымал болған классик – біздің Қорқыт атамыз.

Одан Қазалыға жақындадым. Жаңа Қазалы, Көне Қазалы деп екіге бөлінеді екен. 1853 жылдары құрылған дейді білетіндер. Жаңа Қазалыда Жанқожа батырдың кесенесіне барып әруағына Құран бағыштадым. Бірақ, оның да сүйегі басқа жерде дейді. Жаңа Қазалыда жергілікті журналистер іздеп келіп «Журналистер үйінде» кездесу өткіздік. Сол түні Жаңа Қазалыда түнеп, азанда жолға шықтым. Көне Қазалыдан өтіп барып, келесі ауылға келіп түскі ас іштім. Сол жерде Өмірбек Тәжімбетов деген ақсақал мені аймақтың ой-шұқырымен таныстырды. Табиғи сорлар, құмдар көп. Жүргізбейтін қалың тал-тоғай екен маңай. Сондай қиыншылықтарға тап болмас үшін тасжолды жағалап жүріп отырдым. Қазалыдан бастап үлкен Арал, кіші Арал, Ұлыдария, Кішідария, Сырдария Әмудария құйған жерлер ғой, соның ортасын бөліп тұрған шлюз бақылауда екен. Мен сол жермен төтелеп жүріп  өттім. Одан әрі «Бозой» деген жерге дейін елсіз екен. Ол жерде өңірді жақсы білетін адам ғана жүре алады. Жолы тоқсан тарам болып кетеді. Өмірбек Тәжімбетов ағам кездесіп, жағдайымды сұрап жол көрсетті. «Ауылдың шетіне дейін шығарып салу елге парыз» деп мені біраз жерге дейін елсіз жерде сүйемелдеп отырды. Көлікпен шығып алдымнан күтіп алып ас-суымды дайындап, бір жетідей көмектесті. «Адамның қандай екенін білің келсе, ұзақ жолға бірге шық» дейді. Ол кісінің адамдық қасиетіне айтар алғысым  шексіз.

 

Қонақжайлық көрсеткен жолсеріктер

 

   – Пір Бекет ата мешітіне жетуге қанша шақырым қалды?

– «Бозой» деген жерде Лепесов Ерсайын және Еркін деген азамат ас-суын ұсынды. Еркін деген азамат «Мен ол кісіні Қорқыт атаның басында көрдім ғой. Қолында таяғы бар кісі емес пе?» деп мені іздеп келіп, қонақ етті. Қорқыт атаның басында олар Шымкентке кетіп бара жатқан екен. Ұшырасып амандасқан едік. Ал, Ақтөбеден бар шаруасын жиып қойып, мың шақырымды артқа тастап, інім Мұрат Қали ұйықтайтын қапшығы, оттығы мен ас-суы бар ол келіп жетті. Алдымнан інілерім шыққасын төбем  бір елі көкке жетпей қалды десем артық айтқаным емес. Ас-су берген адамдарға рақмет айтып, жолға шықтым. Інім он-он бес шақырым алға шығып ас-суымды қамдап, мені күтіп алып отырды. Теп-тегіс ұшқан қара жоқ деген сол екен, мидай елсіз далада жорғалап төтесінен жүріп отырдым. Ілуде көз ұшында сағымданып барлау көліктері кетіп бара жатқаны болмаса, қыбырлаған адам көрінбейді. Інім көліктің төбесіне шығып дүрбімен мені бақылап тұрады. Қаңғырған аш қасқырмен, шиебөрінің ұшырасып қалуы да мүмкін. Байланыс жүйесі мүлде жоқ. Інім арнайы әкелген спутникпен байланысатын рациясымен ғана үймен байланыса алады. Үйдегілерге сол құрылғы арқылы менің жағдайымды хабарлап тұрды. Ол мені Маңғыстаудың Тұрыш деген жеріне дейін жеткізді. Тұрыштың ар жағынан Бейнеудің азаматтары Тұрыштың жергілікті әкімі Өміржан, велоспортшы Раббим Борашев алдымнан  шығып кешкісін күтіп алды. Келесі күні таңертең ерте тұрып Раббим екеуміз Бекет атаның ескі Бейнеу мешітіне қарай бағыт алдық. Екі жарым күнде мешітке келдік. Тың кезімде жарты күнде 60 шақырым жүрсем, кейін 50-ге түстім. Одан жарты күнде 40, 30, 20 шақырым ғана жүретін болдым. Ойламайын десем де, пір Бекет ата ауылы жақын, келіп қалдым деген ой адамның бойын билеп, күш береді екен. Дегенмен де әлсірей бастайды екенсің. Бекет атаның төрт мешіті бар ғой. Оғлан мешіті,  Ақ мешіт, ол – Атырауда орналасқан. Менің келгенім ескі Бейнеу мешіті. Сол жерде Бейнеу ауданының әкімі Бейнеубек Әбілов бізді қарсы алды. Пандемияға байланысты ішке кіргізбейді екен, сыртта кездесу өткізіп құттықтауын табыстады. Ертесіне азанда Ақтауға шақырып, түнделетіп отырып Ақтауға жеттік. Ол жерде облыс әкімінің орынбасары Гүлмира Қалмұратова ханым қабылдап, «Қасиетті сапар» акциясымен жаяу экспедициясын сәтті аяқтап, киелі жерлерге тәу ету, мәдени-рухани орындарға туристер назарын аударту, адам бойындағы мүмкіндігін көрсету, салауатты өмір салтын насихаттау мақсатындағы ерлігі үшін аймақ басшысы Серікбай Трұмовтың Алғыс хатын табыс етті. Радиотеледидар журналистері де болды. Сол күні кешке Тобықты мешітінің ашылу салтанатында «Шоғы батыр» қоғамдық қорының президенті Дәрменов Жаңабай осы уақытқа дейін жүріп өткен саяхатымды, яғни, 2000-2010-2020  жылдардағы еңбегімді бағалап, елге жария етіп «Сертификат» табыстады.

– Жол азабын жүрген біледі дейді ғой. Сіз жол бойында басыңыздан кешкен  қиындықтарды тек өзіңіз ғана түйсіне аласыз. Не сезініп, не ұқтыңыз?

– Біріншіден, Алланың бар екендігіне сену. Екіншіден, мыңжылдықтың ар жағындағы қасиетті бабаларымыздың орындарын жаяу жүре отырып, Аллаға тәубешілік ету. Үшіншісі, Алла тағала денсаулық бергеннен кейін оны тілдің ұшымен емес, аяқпен, табан ет, маңдай термен тәжірибе түрінде өткізуге мүмкіндік берген Аллаға тәубе дедім.

 

Ой түйіні:

Сөз басында әл-Фарабидің кіндік қаны тамған жерден сапарымды бастау себебін айттым. Ол – мыңжылдықтың ар жағындағы ғылым атасы. Дүниежүзін таңқалдырған классикалық еңбектерінің бәрі сол кісінің туған топырағында тұр. Онда бүкіл формула бар. Қожа Ахмет Яссауи бабамыздың қылует мешітіндегі 83 хикметінде екі дүниенің жақсылығын, жамандығын жазып ескртіп, жамандықтан арылып, Алла тағаланың қолдауына қалай ие боламыз деген сөзді де жазып кеткен. Сөйтіп, қылует мешітіндегі 83 хикмет пен үніміз Қорқыт ата арқылы Алла тағалаға жетсін деп зікір салып, ақыр соңында 362 әулиенің пірі болған Бекет атамыз басқа жазбасаң, тасқа жазамын деп тасқа қашап, мәңгі мұра қалдырып кеткен әл-Фараби бабамыздың формуласымен айтқанда, ата-бабамыздың осы керуенінің көшін жеткіздім деп ойлаймын. Негізгі ой-түйінім осы! Келешекте ұрпағымыз қасиет-қадірін түсініп, ғылымның негізгі сара жолы – бабалардың жолын таныса екен, ізденіп ары қарай оқып, келешекте қой үстіне бозторғай жұмыртқалаған заман орнап, ғылым-біліммен айналысатын ұрпақ туса деген ниетпен, соған өз үлесімді қоссам деп қасиетті сапар шектім.

   – Иә, әлемнің бірінші ғалымы әл-Фараби бабамыз, «Ғылыммен айналысқан ғалым адам адамзат үшін жаңалық ашпайды. Оның бәрін Алла тағала жасап қойған. Ғылыммен айналысқан ғалым тек жаратқан иесін, Алласын таниды» деген. Он сегіз мың ғаламның сырын ашуға талпынған бізге дейін өмір сүрген ғұлама данышпандардың тылсымға толы еңбектерін ғасыр қойнауынан сырын ақтарып, зерттеп ұрпақтан-ұрпаққа жалғап жеткізетін мәңгілік рухани көпір – мына сіз сияқты жанкешті жандар еншісіндегі Алла аманаты десем артық емес деп ойлаймын. Сәрсенбай аға, рухани жаңғыру жолында жүзеге асырған табанды еңбегіңізге бүкіл оқырман мен ұжым атынан алғыс айтамын. Ата-бабамыздың ғылымы мен біліміне жасаған керуен-көшіңіз үзілмей, ғасырдан-ғасырға шеру тартсын!

– Әумин! Рақмет!

 

Сұқбаттасқан – Зүбәйра Тілегенқызы

 

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте, как обрабатываются ваши данные комментариев.