Менің арманым – менің өмірлік күресім!

0
937

Бұл атақты Сафи Өтебайұлының өмірлік ұраны болды.
Қазақ мұнайының атасы атанған Сафи Өтебайұлының өмір жолына зер салар болсақ, оның бойынан асқақ арманды да, айқын мақсатты да, табанды қажыр-қайратты да табар едік.
Бала Сафи мұнай шығып жатқан жерді алғаш рет жеті жасында көріпті. Бұл 1916 жыл екен. Ғұсман, Қали атты ағаларының ағылшын, неміс шонжарлары иелігіндегі кәсіпшілікте қара майға малшынып ең ауыр, ең лас жұмыстарға жегіліп жүргеніне куә болады. Тұрмыстары да адам айтқысыз тым нашар екен.
– Мұнда инженердің ғана жағдайы жақсы, – дейді бірде Қали ағасы жұмыстан қалжырап келіп отырып.
– Ал сіз неге инженер болмайсыз? – депті сонда кішкентай Сафи. Інісінің аңғал сұрағына еріксіз езу тартқан ағасы:
– Мен оқымаған адаммын, ал оқымаған адам инженер бола алмайды. – деп уәж айтады.
Сол сәттен бастап бала Сафидың көкірегінде «инженер болсам» деген арман ұя салады. Ал инженер болу үшін оқу керек екен. Бұл оның алғашқы айқын мақсаты деуге болады.
Осы балауса арман мен ізгі мақсат бала Сафимен бірге есейеді, ұлғаяды. Қандай кедергі, қандай қиындық кезіксе де жүрегін қытықтаған арманнан, жігерін жаныған мақсаттан таймайды.


«Оқимын! Инженер боламын! Сүйтіп мұнай өндірісіндегі ауыр бейнетті жеңілдетемін! Өндіріс өнімділігін арттырамын!»
Бала Сафидың, бозбала Сафидың, жігіт Сафидың, инженер Сафидың, қайраткер Сафидың ғұмырлық арманы тек осы ғана болды.
«Менің арманым – менің өмірлік күресім».
Оны өмір бойы тыным таптырмай алға жетелеген де осы күрескерлік қасиет. Көп қазақтың бойынан осы қасиет табыла бермейтіні өкінішті.
Сафи Өтебайұлының бойында басқа да адами асыл қасиеттер тұнып тұратын. Соның бірі – оның қай іске де батыл кірісетіндігі, шешімді тез және дұрыс қабылдайтындығы.
2006 жылы бар өмірін мұнай саласына арнаған Сафи ақсақалдың мұнайшылық кәсібі туралы кітап жазуға «Мұнайшы» қоғамдық қоры маған қолқа салған-ды. Кітапты басқа емес, менің жазғанымды Сафи аға да қалады. Өмірі мұнай өндірісін көрмеген адаммын, сол себепті ә дегеннен басымды ала қашқаным да рас. Алайда Сафи ағайдың тауып айтқан бір ауыз сөзіне қарсы уәж айта алмай, келісуге тура келген. Оның қорқасоқтап, тартыншақтаған кез келген адамды қайрап, жұмыс істеуге құлшындырып жіберетін ерекше қасиетін осы оқиғаны есіме алған сайын ол кісіні тани түсемін.
«Кез келген істі бастап кету оңай емес, тәуекел деп өзіңе ыңғайлы тұстан кірісіп кет» деп бір күні кеңес берді. Өзім білетін орта тұстан бастап жібердім. Сонан соң шығарманың бастапқы бөлігі жазылды.
Сафи ақсақалдың осы кеңесін кез келген іске шұғыл кірісетін өмірлік тәжрибеден қалыптасқан дағдысы деп тануға болады. Өндірісте де дағдарыстар, кідірістер, күманды жағдайлар болмай тұрмайды. Сондай кездері батылдық аса қажет-ақ.
Ілгеріде айтып кеткеніміздей, Сафи Өтебайұлы бүткіл өмірін мұнай өндірісіне арнаған адам. Егер қысқаша айтар болсақ, өмірбаяны былайша өрілер еді. Слесарьдың көмекшісі, Әзірбайжан тау-кен институтының студенті, Мақат кәсіпшілігі бұрғылау цехының аға инженері, бастығы, «Ембімұнай» тресінің бас инженері, Мақат, Құлсары, Комсомол мұнай кәсіпшіліктерінің директоры, Қазақстан Компартиясы Жылыой аудандық комитетінің бірінші хатшысы, Гурьев қаласындағы «Қазақстанмұнай» бірлестігінің бастығы, Гурьев Халықшаруашылығы кеңесінің төрағасы, Батыс Қазақстан өлкелік халықшаруашылық кеңесінің төрағасы, Ақтау қаласында қайта құрылған «Қазақстанмұнай» бірлестігінің бастығы.


Сафи Өтебайұлының мұнай өндірісін қарқынды өркендету жайындағы батыл ұсыныстары «Ембімұнай» тресіне бас инженер болған кезінен айтыла бастапты. Бұл 1937-1938 жылдар еді. Қызыл репрессия халықты үрей құшағына алып тұрған кез. Сол тұста ол бар болғаны жиырма сегіз, жиырма тоғыз жастағы жігіт. Ол ең әуелі мұнайшы қазақтардың ауыр әлеуметтік жағдайына назар аударады. Үйсіз-күйсіз жұмысшылардың тұрмысын түзеу, мұнайшы балаларына арнап балабақша, мектеп, аурухана салу қажеттігін сол тұстағы СССР Ауыр өнеркәсіп халық комиссариатының төрағасы Лазерь Моисеевич Кагановичтің алдына ұсыныс етіп қояды.

Осы кездесуді пайдаланған ол алғаш рет Гурьевте мұнай айыру зауытын салу туралы ойын айтады. Жас инженердің дәлелді пікіріне сол кезеңде қаталдығымен аты шыққан Каганович те қарсы тұра алмапты. Зауыт салынатын жерді таңдауды Сафидың өзіне тапсырады. Сол зауыттың құрылысы, арада біраз уақыт өткен соң, соғыстан кейін ақыры қолға алынады. Осы іргелі кәсіпорын қазір де жұмыс істеп тұр.
Ал оның ең ірі жеңісі ғасырлар бойы бар тылсымын ішіне бүгіп, тым-тырыс жатып алған Маңғыстау мұнайын ашуы деп білген жөн. Неше бір экспедиция шарлаған Маңғыстау даласын мақсатты түрде барлауға одақтық ғалымдар қарсы тұрғанда үлкен мұнай туралы пікір айтып, осы пікірін іспен дәлелдеп шығуы ерлікпен пара-пар. «Маңғыстауды іске қоспайынша Қазақстан Бакудың деңгейіне жете алмайды» деген сөзі бүгінде шындыққа айналды. Қазір Маңғыстау Қазақстан мұнайының үштен бірін өндіреді екен. Міне, бір кездегі тырнақтай баланың балауса арманы араға жарты ғасыр салып қазақ еліне толассыз үлес болып қосылды. Бір заманда малшаруашылығымен ғана айналысқан жұпыны аймақ, қазір ірі мұнайлы облысқа айналды.
Сафи Өтебайұлының өмірі мен қызметін саралап айта берсек, жас ұрпаққа үлгі болар мұндай мысалдарды көптеп айтуға болар еді.
Демек, ол мұнай саласындағы жауапты қызметтерде жәй атқарушы болып қана қалған жоқ, керісінше қай істе де бастамашы бола білген тұлға. Өйткені жас жүрекке ұя салған балаң арманы өзімен бірге есейіп, өндірісте жүрген кезде де тыным таптырмады. Сол себепті өзін өзі үнемі қамшылап, алға жетелеумен болды, санасына әмір бере алды, ең бастысы өз әмірін өзі орындауға күш-қайраты жетті. Адамның өмір жолында кезігетін қиындық атаулы басты қиындық емес, басты қиындық адамның өзі, кез келгеннің бойынан табылатын пенделік осалдықты ысырып тастап, өзін өзі жеңе алуы. Олай болса, Сафи Өтебайұлы Абай айтқан бес дұшпаннан қашық жүрген, бес асыл іске асық болған, бар қажырын сол асқақ арманға жетуге сарқып жұмсаған және арманына жеткен қайраткер.
Мен бұны Сафи Өтебайұлының мұнай тарихымен қоса өрілген өмір жолын зерттеген, ол туралы кесек шығарма жазған автор ретінде батыл айта аламын.

Нұрлыбек САМАТҰЛЫ,
республикалық «Таң-Шолпан» әдеби-көркем,
көпшілік журналының бас редакторы.

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.