2020 жыл АҚШ пен Иран кикілжіңінен басталды

0
105

Ресми жаңа жыл да басталды. Жыл жаңарды демесеңіз, халықаралық саясат сол «баяғы жартастың» жаңғырығымен жалғасты. Әзрге. Бір қызады, қайта суып сала береді. Бұл жерде әңгіме АҚШ­, Иран, Батыс елдері, Ресей, Қытай т.б. әлемдік саясатта орны бар мемлекеттерге қатысты. Әйтпесе, бар­жоғы белгісіз елдер, әлем тұрмақ, өз саясатына өзі ие болып алсын…
Жылдың саяси әлқиссасы АҚШ пен Иранның шиелінісінен басталғасын, осы тақырыпқа шағын сараптама жасауды жөн деп таптық.

Иран генералын кім өлтірді?..

Әлемдік саясатта АҚШ­-тың даусы зор екені белгілі. Демократияны да үйретіп, бір жағы саясаттың патшасы болғысы келетін сыңай байқатып отыратын АҚШ жыл басын Иранмен қарсыласу арқылы бастады. Осылайша, Иранға қарсы ескі әуенін жалғастыратынын білдірді. Бұл жерде әңгіме Иран генерал­майоры Қасым Сүлейманидің АҚШ тарапынан өлтірілуіне қатысты. Дегенмен, АҚШ былтыр Иранның Ислам төңкерісі күзетшілерінің Корпусын террористік ұйым деп жариялаған болатын. Демек, америкалық тарап үшін Қ. Сүлеймани террорист.
Бірақ, әккі саяси ойыншы АҚШ неге іштен шалмады? Ирандағы бензин наразылығын әрі қарай өз мақсатына пайдалануына АҚШ­та мүмкіндік болғандай еді ғой деген ой да қылаң берер, бәлкім. Сол наразылықты Иран да осы елге сілтеген болатын. Сонда Д. Трамп билігі генерал­майорды өлтіре отырып, саяси тәуекелі басым қадамға неге барды?.. Енді АҚШ­ты жек көретін онсыз да аз емес ирандықтардың санын қалыңдатып алғаны анық. Бұл қадам АҚШ үшін соған тұрғаны ма?..
АҚШ сол әрекетін Қ. Сүлеймани Ирак пен бүкіл аймақтағы америкалық дипломаттар мен әскерлерге шабуыл жасауды жоспарлады, содан қорғану деп түсіндірді. АҚШ­тың бұлай қорытындылауына негіз жоқ емес. Себебі, шабуыл кезінде Қасымның қасында Ирактың халықты жаппай соғысқа шақыру Күшінің қолбасшысы Әбу Махди әл­Мұхандис де болған. Ол да өліп кетті. Бұл бір. Екіншіден, Ирак пен Иран билігінің арасы жақындауы – АҚШ үшін жақпайтын көрініс. Соңғы уақыт Иран­Ирак арасы жібігендігін көрсетті. Ирактағы АҚШ­қа қарсы наразылықтың астарында сол екі елдің өзара келісіп, саяси отты ұшқындатуы жатқан сияқты. АҚШ­қа Иракты жоғалту оңай емес. Ирак – мұнайға бай бес елдің бірі. Иран мен Ирак біріксе, Парсы шығанағында АҚШ саясаты қысылады. Сол тұста аймаққа Ресей мен Қытай да ықпалын арттырып үлгірсе, жағдайы тіпті қиындай түседі. Иранға жақындап кеткен Ресей де мұны саяси қадамдарымен білдіріп отыр.

Екі елдің арасында соғысқа жол былтыр-­ақ ашылды…

Басқа уақытты қозғамағанда, былтырдың өзінде екі ел арасы тым шиеліністі. Д. Трамп билігі өткен жылы Иран мұнайына эмбаргоны қайта жалғады.
АҚШ әскери күштерін Иран террористер деп бекітті. Иран парламенті депутаттарының басым бөлігі сол ұстанымға дауыс берген еді. Мұның алдында АҚШ Иранның Ислам төңкерісі күзетшілерінің Корпусын террористік ұйым деп жариялаған еді.
АҚШ пен Иран арасының ушығуы мұнымен қоймады. Былтыр Иран Ормуз бұғазын жабамын деп қоқан-лоққы көрсетті. Бұл отпен ойнау болатын. Себебі, әлемдік мұнайдың шамамен 20%-ы осы жол арқылы өтеді. Соған сәйкес, Д. Трамп та Иранға қарата қатаң ескерту жасады. АҚШ президенті: Егер Иран соғысқысы келсе, өз-өзінің түбіне жетеді. Бұдан былай Құрама Штаттарға байбалам салма деп жазған еді Twitter-дегі парақшасында. АҚШ тарапы Парсы шығанағына 120 мыңдай әскер әкелетінін де мәлімдеді.
Жыл соңына таяу Иранда бензин қымбаттауымен байланысты наразылық басталды. Иран бұған АҚШ-ты кінәлады. Барлығы бір жылдың ішінде…
Бұл қандай соғыс?

«Ежелгі дұшпан ел болмас» деген ғой бабамыз. АҚШ президенті Д. Трамп Иран соғыс аша қалса, америкалықтар 52 нысанасына соққы беретінін жариялады. Ішінде Иран үшін маңызды орындар барын да атай кетті. 52 қайдан шықты? Сонау 1979-жылы Ислам төңкерісі кезінде Иран АҚШ­тың 52 азаматын 440 күннен аса кепілдікте ұстаған. Соны меңзеп тұр-ау шамасы.
Соңғы бес жылда АҚШ Иранға қарсы эмбаргоны алып тастап та, қайтадан жаңғыртып та үлгерді. Иран бір­ақ сәтте миллиардтаған АҚШ долларынан айрылып қалды.
Екі елдің арасында бұған дейін де соғысқа таяған кездер болған. Иран АҚШ­ты «Үлкен шайтан» деп атап қойғаны қашан.
Беті аулақ, соғыс бола қойса, екі елге де ауыр болады. Бұл мемлекет Ирак емесі анық. 1 миллиондай әскері бар ел. Әскери кемеге қарсы қару да бар. Зымыранға қарсы кешені де жоқ емес. Орта және қысқа қашықтықта ұшатын зымырандары дамыған. Денін өздері өндіреді. Таулы жер екендігі де америкалықтарға оңай тимесе керек. Бастысы, халқы АҚШ­қа қарсы. Ділі бірыңғайланған ел. Сонымен қатар, өз жерін былай қойғанда, аймаққа державалық көзбен қарайтын мемлекет.
Мұның үстіне, 80 миллионнан астам халқы бар Иранға толық соғыс ашылса, Сирия босқыны ойыншық болып қалады. Әлем саясаты да өзгеріске түседі. Себебі, алқам­салқамы шыққан, бірақ, мұнайға өте бай ел басқа да іргелі державалардың талас алаңына айналмайды деп ешкім кесіп айта алмайды. Бұл аймақтықтан дүниежүзілік соғысқа да ұласуы мүмкін. Мәселен, АҚШ Ауғанстанға бағытталған жүгін Қазақстан, Өзбекстан т.б. жол арқылы апарады. Егер, Иранмен соғыса қалып, сол жолды АҚШ әскери мақсатына пайдаланса не болмақ?.. Беті әрмен, Иран АҚШ-тың жолын кесу үшін біз жаққа да бірдеңе атып жіберуі мүмкін.
Бір ғана Ормуз бұғазынан әлемдегі мұнайдың 20%-ы тасымалданатынын жаздық. Демек, арқасы кеңге жайылған саясаты бар ел қалмауы мүмкін.

ЕКІ ЕЛДІҢ ӘСКЕРИ КҮШІ

АҚШ
1.Қорғаныс шығыны: ~$750 млрд.;
2. Әскер саны: 1, 359млн;
3. Танк: 6287;
4. Ұшақ саны: 3880;

ИРАН
Қорғаныс шығыны:
1. $13,1 млрд.;
2. Әскер саны: 523 мың;
3. Танк: 1513;
4. Ұшақ саны: 312;
Дереккөз: SIPRI, АҚШ Бас штабы т.б.

PS. АҚШ Иранға қарсы соғыс ашса, Қытай мен Ресей секілді адам құқығын таптауда үлгісі бар елдер әлемдік саясатқа екпінді түрде енуіне әкелуі мүмкін. Демек, геосаяси көріністер өзгеріп, тоталитаризм әлемдік саясатта «тәртіп» сақтаудың үлкен құралына айналса, демократияға қарсы диктатура күшейетіндей. Жеме­жемге келгенде, көбіне АҚШ-тың сөзін сөйлеп, ықпалына жығылатын ықпалды мемлекеттер – Ұлыбритания, Франция, ГФР секілді елдердің қазіргі әлеуметтік-экономикалық жағдайы үлкен соғысты көтере қоймайтын сияқты. Ойланып тамақ жегізетін қарызы (23 триллионнан астам) бар АҚШ-та соғысқа аса мәжбүр болмаса, бара қоймас.

Құрманғали Нұрғали, саясаттанушы

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.