Білім беру мекемелерінде тамақтануды ұйымдастыру Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігінің бұйрықтарына (№ ҚР ДСМ-302, 21.12.2020 ж. және 2025–2026 жж. енгізілген өзгерістер) сәйкес жүзеге асырылады.
Негізгі мақсат — балаларды қауіпсіз, теңгерімді және сапалы тамақпен қамтамасыз ету, сондай-ақ тағамнан улану мен созылмалы аурулардың алдын алу.
⚖️ Тамақтануды ұйымдастыру
Мектептер мен балабақшаларда тамақтану:
- ақуыз, май, көмірсу бойынша теңгерімді болуы тиіс
- жас ерекшелігіне сәйкес келуі қажет
- санитарлық талаптарға сай қауіпсіз болуы керек
Міндетті түрде:
— 4 апталық перспективалық мәзір жасау
— күнделікті мәзір және мәзір-раскладка
— тағамдардың технологиялық карталары
— тамақтану нормаларын бақылау
⚕️ Медицина қызметкерінің рөлі
Медицина қызметкері:
- рационалды тамақтану принциптерін бақылайды
- тағамдардың органолептикалық бағасын күнделікті жүргізеді
- бракераж комиссиясына қатысады
- тиісті журналдарды жүргізеді
- диеталық тамақтануды бақылайды
- профилактикалық және түсіндіру жұмыстарын жүргізеді
Тамақтану бойынша құжаттама
Ұйымда міндетті түрде жүргізіледі:
— бракераж журналы
— органолептикалық бағалау журналы
— витаминдеу журналы
— температуралық режим журналы
— қызметкерлердің денсаулық журналы
— күнделікті және перспективалық мәзір
— технологиялық карталар
Тамақ сапасын бақылау
Органолептикалық бағалау:
Бағаланады:
- сыртқы түрі
- дәмі
- иісі консистенциясы
Тексерістен кейін тағамды таратуға рұқсат беріледі.
Тәуліктік сынамалар
- күн сайын алынады
- +4…+6 °C температурада сақталады
- сақтау мерзімі — кемінде 48 сағат
- улану жағдайларын тексеру үшін қажет
Тұз және қант нормалары
Тұз:
- тәулігіне 2–4 г (жасқа байланысты)
- тек йодталған тұз қолданылады
- үстелге тұз салғыш қоюға тыйым салынады
⚠️ Артық тұтыну:
- гипертония
- созылмалы аурулар
Қант:
- жас ерекшелігіне сай қатаң шектеледі
- дайын тағамда 5%-дан аспауы тиіс
⚠️ Қауіптері:
- семіздік
- қант диабеті
- жүрек-қан тамыр аурулары
Тыйым салынған өнімдер
Қолдануға болмайды:
- қант пен тұзы жоғары өнімдер
- қауіпсіз емес шикізат
- жарамдылық мерзімі өткен өнімдер
- стандартқа сай емес тағамдар
Жеуге жарамдылық индексі
Бұл — тамақ сапасының көрсеткіші.
Формула:
Индекс = (қалдық массасы / берілген тағам массасы) × 100%
Бағалау:
- 10%-ға дейін — норма
- 10–30% — қауіп аймағы
- 30%-дан жоғары — мәзірді түзету қажет
Санитарлық талаптар
Жалпы тазалау қамтиды:
- төбе, қабырға, еден
- жабдықтар мен тоңазытқыштар
- желдету жүйесі
- қойма бөлмелері
❗ Маңызды:
- аймақтарға бөлек инвентарь
- міндетті дезинфекция
- инвентарьді таңбалау
⚠️ Улануға әкелетін негізгі қателіктер
- қызметкерлердің лас қолдары
- бір инвентарьды әртүрлі мақсатта қолдану
- шикі және дайын тағамды бірге сақтау
- температура режимін бұзу
- мерзімі өткен өнімдерді қолдану
- жеке гигиенаны сақтамау
️ Тағамнан уланудың алдын алу
- қатаң санитарлық бақылау
- технологияны сақтау
- сақтау мерзімін бақылау
- персоналды оқыту
- тамақтануды дұрыс ұйымдастыру
✅ Қорытынды
Тамақтану стандарты — балалар денсаулығын қорғаудың маңызды бөлігі. Оны қатаң сақтау:
- тағамнан улану қаупін төмендетеді
- балалардың дұрыс дамуын қамтамасыз етеді
- салауатты тамақтану дағдыларын қалыптастырады
Алматы қаласы
Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының
басшысы В.Конеева.
Алматы қаласы
Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының
бас маманы
М. Асимова
