Қазіргі таңда әлем елдері коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту мен цифрландыруға ерекше назар аударып отыр. Халық санының өсуі, урбанизацияның күшеюі және экологиялық мәселелер ірі қалаларда инженерлік жүйелерді тиімді басқаруды талап етеді. Соның ішінде жылумен жабдықтау жүйесінің тұрақты әрі сенімді жұмыс істеуі тұрғындардың өмір сапасына тікелей әсер етеді.
Қазақстанның ең ірі мегаполистерінің бірі – Алматы қаласында коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту бағытында ауқымды жұмыстар қолға алынуда. Биыл қалада жылу желілерінің тозу деңгейін азайтып, жылумен жабдықтаудың «ақылды» жүйесін толық енгізу жоспарланып отыр. Сонымен қатар газ инфрақұрылымын жаңғырту және жаңа абоненттерді газбен қамту жұмыстары да жалғасады.
Бұл туралы Өңірлік коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатында энергетика және сумен жабдықтау басқармасының басшысы Нұрбақыт Серікбай мәлімдеді. Оның айтуынша, биылғы басты міндеттердің бірі – коммуналдық жүйелердің сенімділігін арттырып, цифрлық технологияларды кеңінен енгізу.
Алматы қаласында жылумен жабдықтау жүйесі – ең маңызды коммуналдық салалардың бірі. Қаладағы жылу желілерінің жалпы ұзындығы шамамен 1410 шақырымды құрайды. Көптеген желілер бірнеше ондаған жыл бұрын салынғандықтан, олардың бір бөлігі ескіріп, жиі жөндеуді қажет етеді. Өткен жылы Алматыда 39 шақырым жылу желісі қайта жаңғыртылды. Бұл жұмыстар тозған құбырларды ауыстырып, апатты жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік берді. Биыл да жөндеу және жаңғырту жұмыстары бірнеше бағыт бойынша жалғасын таппақ.
«АлТС» ЖШС биыл жалпы ұзындығы 7,4 шақырым болатын 20 нысанды қайта жаңғыртуды жоспарлап отыр. Сонымен қатар қосымша 10,5 шақырым желіге күрделі жөндеу жүргізіледі. Бұдан бөлек, Энергетика басқармасы арқылы тағы 2 шақырым жылу трассасы жаңартылады. Жалпы алғанда, 2026 жылы Алматыда шамамен 20 шақырым жылу желісі жаңғыртылмақ. Бұл жұмыстардың негізгі мақсаты – желілердің тозу деңгейін кезең-кезеңімен төмендету. Қазіргі таңда жылу желілерінің тозу деңгейін 52,1 пайызға дейін азайту жоспарланған. Мұндай көрсеткіш коммуналдық қызмет сапасын жақсартуға және қыс мезгіліндегі апатты жағдайлардың алдын алуға мүмкіндік береді.
Бүгінде цифрлық технологиялар коммуналдық саланың ажырамас бөлігіне айналып келеді. Алматыда да инфрақұрылымды басқарудың жаңа тәсілдері енгізілуде. Соның ішінде SCADA және ЛЭРС жүйелері ерекше маңызға ие. SCADA жүйесі жылумен жабдықтау нысандарын қашықтан бақылауға мүмкіндік береді. Бұл технология арқылы мамандар АЛЭС нысандары мен сорғы станцияларының жұмысын нақты уақыт режимінде қадағалай алады. Егер қандай да бір ақау анықталса, жүйе оны бірден хабарлап, жедел әрекет етуге жағдай жасайды. Мұндай технологияның артықшылығы өте көп.
Біріншіден, апатты жағдайларды ерте анықтауға мүмкіндік береді.
Екіншіден, жөндеу жұмыстарына кететін уақыт қысқарады.
Үшіншіден, ресурстардың артық шығыны азаяды.
Ал ЛЭРС жүйесі есептеу құралдарынан мәліметтерді автоматты түрде жинайды. Қазіргі уақытта бұл жүйеге 13 768 есептеу құралы қосылған. Оның ішінде тұрғын үй секторының 98,7 пайызы мен бюджеттік ұйымдардың 95 пайызы қамтылған.
Бұл көрсеткіштер Алматыда коммуналдық саланы цифрландырудың жоғары деңгейде жүргізіліп жатқанын көрсетеді. Автоматтандырылған жүйелер коммуналдық инфрақұрылымды тиімді басқаруға және халыққа көрсетілетін қызмет сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Жылумен жабдықтаудың «ақылды» жүйесі енгізілмек
Алматыда енгізілетін ең маңызды жобалардың бірі – жылумен жабдықтаудың «ақылды» жүйесі. Бұл жүйені биылғы жылдың желтоқсанына дейін толық іске қосу жоспарланған. Жаңа технология онлайн деректерді талдау және жасанды интеллект элементтері негізінде жұмыс істейді. Жүйе жылу желілерінің жұмысын үздіксіз бақылап, ықтимал ақауларды алдын ала анықтай алады. Мамандардың айтуынша, жасанды интеллект жүйесі апат болатын учаскелерді автоматты түрде анықтап, зақымдалған бөлікті қашықтан ажыратуға мүмкіндік береді. Соның арқасында су мен жылу шығыны азайып, апатты жағдайлардың салдары төмендейді.
Бұл технология әсіресе қыс мезгілінде өте маңызды. Өйткені ауа райы суық кезде жылу жүйесіндегі кез келген ақау тұрғындарға үлкен қолайсыздық туғызады. Ал «ақылды» жүйе мұндай жағдайларды барынша азайтуға көмектеседі. Сонымен қатар жаңа жүйе энергияны үнемдеуге ықпал етеді. Жылу ресурстары тиімді бөлініп, артық шығындардың алдын алады. Бұл өз кезегінде экологиялық жағдайды жақсартуға және коммуналдық қызметтердің тұрақтылығын арттыруға әсер етеді.
Алматыда тек жылу жүйесі ғана емес, газ инфрақұрылымы да белсенді түрде жаңғыртылып жатыр. Қазіргі уақытта Алматы өндірістік филиалы 4 855,7 шақырым газ құбырына қызмет көрсетеді. Желілердің тозу деңгейі 35,9 пайызды құрайды.Биыл қалада 13,5 шақырым газ құбырын жаңғырту жоспарланған. Сонымен қатар 10 шкафтық газ реттеу пункті мен 16 электрохимиялық қорғаныс құрылғысы қайта жөнделеді.
Газбен жабдықтау қауіпсіздігін тәулік бойы жұмыс істейтін «104» авариялық-диспетчерлік қызметі қамтамасыз етеді. Бұл қызмет тұрғындардан өтініштер қабылдап, апатты жағдайларды жедел жою жұмыстарын үйлестіреді. Арнайы көшпелі бригадалар қажетті құрал-жабдықтармен толық қамтылған. Олар кез келген төтенше жағдай кезінде жедел әрекет етуге дайын. Газ инфрақұрылымын жаңғырту – қала тұрғындарының қауіпсіздігі үшін аса маңызды. Себебі ескі газ желілері апат қаупін арттырады. Ал жаңа технологиялар жүйенің сенімді жұмысын қамтамасыз етеді.Алматыда жеке секторды газдандыру жұмыстары да жалғасуда. Бұл бағыт тұрғындардың тұрмыс сапасын жақсартумен қатар, қаланың экологиялық ахуалын жақсартуға ықпал етеді.
2025 жылдың өзінде 13,5 мыңнан астам техникалық шарт беріліп, шамамен 11,8 мың жаңа абонент газ жүйесіне қосылған. Ал 2026 жылдың басынан бері 3738 техникалық шарт беріліп, 2613 абонент қосылып үлгерген. Жеке үйлерді газдандыру көмір мен қатты отын пайдалануды азайтады. Нәтижесінде атмосфераға таралатын зиянды қалдықтардың көлемі төмендейді. Бұл Алматыдағы ауа сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.Экологтардың пікірінше, газдандыру – мегаполистегі экологиялық мәселелерді шешудің маңызды жолдарының бірі. Әсіресе қыс мезгілінде көмір жағудан шығатын түтіннің азаюы тұрғындардың денсаулығына оң әсер етеді.
Алматы қаласында коммуналдық инфрақұрылымды жаңғырту бағытында ауқымды жұмыстар жүргізіліп жатыр. Жылу желілерін қайта жөндеу, SCADA мен ЛЭРС жүйелерін енгізу, сондай-ақ жасанды интеллект негізіндегі «ақылды» жылумен жабдықтау жүйесін іске қосу – осының айқын дәлелі. Бұл жобалар коммуналдық қызмет сапасын арттырып қана қоймай, ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Сонымен қатар апатты жағдайлардың алдын алып, тұрғындардың қауіпсіздігі мен жайлылығын қамтамасыз етеді.
Газ инфрақұрылымын жаңғырту және жеке секторды газдандыру жұмыстары да Алматының экологиялық жағдайын жақсартуға бағытталған маңызды қадамдардың бірі болып отыр. Қазіргі заманғы технологияларды енгізу арқылы Алматы біртіндеп «ақылды қала» қағидаттарына сай дамып келеді. Бұл бастамалар болашақта тұрғындарға қолайлы, қауіпсіз әрі экологиялық таза қала қалыптастыруға негіз болады.
