Мамыр айының басында Тараз тұрғындары облыс орталығын көгалдандыру ісіндегі жағымды бастамаларды аңғара бастады. Өткен маусымдарда әдеттегей жасыл көгал төселіп, нәзік те тез солғыш петуниялар егілетін орталық көшелер кенеттен құлпырып, көздің жауын алар раушан гүлдеріне толды. Көлік магистральдарындағы бұл нәзік түрлі түсті көріністер – ауқымды өзгерістің бастауы ғана. Себебі көне шаһар өз көшелерін бірыңғай гүлзар оазисіне айналдыра отырып, еліміздің бейресми «раушандар астанасы» мәртебесін сенімді түрде иеленіп келеді.
Таразды осылайша құлпырту бастамасын абаттандыру және экологияны жақсарту жөніндегі кешенді бағдарлама аясында жергілікті атқарушы билік қолға алған. Мұндағы басты мақсат – облыс орталығын жай ғана безендіру емес, Тараздың өзіндік танымал брендін қалыптастыру. Туризм қарқынды дамып жатқан тұста қалаға ерекше «визит картасы» ауадай қажет. Көз тартар гүлзар аллеялар көне шаһардың көркін ашып, тұрғындардың көңіл күйін көтереді, сондай-ақ қала меймандарын баурап, фотосуретке түсуге таптырмас әдемі нүктелерге айналдырады.
Бұл ауқымды жобаның игілігін ең алдымен қала тұрғындары сезініп, жаңашылдықты жоғары бағалап үлгерді. Олар жаңартылған аллеялардың тек сұлулығын ғана емес, тиімділігіне де мән беруде. Мысалы, қала тұрғыны Ирина Глушко бұл өзгерістердің жұртшылық көңілінен шыққанын айтады. Оның пікірінше, раушан – өзінің патшаларға тән сұлулығына қарамастан, күтімді көп қажет етпейтін көпжылдық өсімдік. Таразда жиі соғатын қатты желге шыдамай, петуния сияқты нәзік біржылдық гүлдер тез солып қалатын, ал раушан бұталары мықты әрі төзімді келетіндіктен, жергілікті ауа райының қолайсыздығына жақсы төтеп береді. Сонымен қатар Ирина Тараздың шығыс қаласы екенін ескерсек, Азия мен раушан гүлдері ежелден егіз ұғым, шығыс бақтарының сәні саналатынын алға тартады. Бұған қоса, бұл тек әдемілік қана емес, қалаға өзіндік жұпар иіс сыйлайды. Көше бойымен жеңіл жел соққанда, раушанның нәзік хош иісі тұрғындарға ерекше тыныштық сыйлайды.
Бүгінде көгалдандыру жұмыстары жүйелі әрі өндірістік деңгейге жүргізіліп жатыр. Бұл істің басы-қасында «Жасыл ел – Тараз» кәсіпорны тұр. Оның мамандары қала көшелерінде жыл бойы тынымсыз еңбек етеді. Қалалық қызметтер жыл сайын раушан гүлінің әртүрлі сұрыптарының ондаған мың бұтасын отырғызуда. Тек абаттандырудың соңғы кезеңдерінде ғана Абай, Төле би, Жамбыл, Ниетқалиев және Сейфуллин сияқты орталық даңғылдар мен көшелерге 15 000-нан астам элиталық раушан бұтасы егілді. Жалпы алғанда, қаланың гүлзар алқаптары 12 мың гектардан астам аумақты алып жатыр, ал отырғызылатын сәндік гүлдердің жалпы саны 1 млн данадан асады. Бұталар оңтүстіктің аптап ыстығында қурап қалмауы үшін қалада суару жүйесі де жаңғыртылуда. Бұл үшін ондаған артезиан ұңғымалары мен арнайы суару техникасы жұмылдырылған.
Айта кету керек, Таразда раушан гүлдерін өсіру идеясының терең тарихи, тіпті қасиетті тамыры бар. Ежелгі Тараз жері әрқашан Ұлы Жібек жолының керуен соқпақтары тоғысқан, шығыс бақтары мен мәдениеті гүлденген мекен болған. Бұл өңір үшін раушан гүлінің символдық мәні ең танымал жергілікті аңызбен, хас сұлу Айша бибі мен Қарахан билеушісінің қасіретті махаббат тарихымен тығыз байланысты. Тараз маңында орналасқан Айша бибі мен Бабаджа хатун кесенелері ғашықтардың зиярат ететін қасиетті орнына айналған. Сол дәуірдің шығыс поэзиясы мен сәулет өнерінде раушан гүлі әрқашан мәңгілік махаббаттың, пәктіктің және қайта түлеудің белгісі болды. Сондықтан қазіргі Тараз көшелеріне раушан гүлдерінің қайта оралуы – аймақтың тарихи бейнесіне деген үлкен құрмет.
Ландшафт дизайны мамандары қала тұрғындарының бұл таңдауын толық қолдайды. «Жасыл ел – Тараз» мамандарының айтуынша, раушан гүлдері Жамбыл облысының климаттық жағдайларына бірнеше себепке байланысты өте қолайлы. Біріншіден, олар ауа райына төзімді. Қазіргі заманғы шай-гибридті сорттар мен флорибунда раушандары тұрақты суару жағдайында оңтүстіктің аптап ыстық жазына тамаша шыдайды. Екіншіден, олардың гүлдеу кезеңі ұзақ. Бірнеше аптада солып қалатын көктемгі қызғалдақтар немесе сирень гүлдеріне қарағанда, раушанның дұрыс таңдалған сорттары мамыр айынан бастап қоңыр күзге дейін үздіксіз гүлдеп тұрады. Үшінші себеп – экономикалық тиімділік. Раушан – көпжылдық гүл. Жыл сайын көшет сатып алып, қайта егуді талап ететін біржылдық петунияларға қарағанда, раушан бұталары дұрыс күтімнің арқасында қаланы жылдар бойы әсемдікке бөлей алады.
Осылайша, Тараз халықаралық аренада «раушандар мекені» ретінде танылып үлгерген әлемдік мегаполистер мен тарихи орталықтардың табысты үлгісіне ілесіп келеді. Мысалы, АҚШ-тың Орегон штатындағы Портленд қаласы ресми түрде «Раушандар қаласы» деп аталады, онда ХХ ғасырдың басында негізі қаланған ең көне халықаралық раушан бағы бар. Ал Болгарияның әйгілі Раушандар алқабында орналасқан Казанлык қаласы раушан майын өндірудің орталығы саналып, жыл сайын мұнда дүниежүзілік Раушан фестивалі өтеді. Болгариядағы Пазарджик пен Франциядағы Провен сияқты тарихи қалаларда да орта ғасырлық сәулет өнері көшедегі мыңдаған раушан гүлзарларымен үйлесім тапқан. Тіпті Германияның Розенхайм қаласының атауы «раушандар үйі» деп аударылып, бұл гүл қаланың басты символы мен геральдикасына айналған. Өз көшелерін гүлзар бақтарға айналдыра отырып, Тараз да осы әйгілі қалалардың қатарынан көрінуді көздейді.
Арайлы ЖАҚСЫЛЫҚ
Тараз қаласы
