Өзекті мәселе және алдын алу шаралары.
Қазіргі таңда химиялық заттар тұрмыста, өндірісте, ауыл шаруашылығында кеңінен қолданылады. Соған байланысты олардың адам ағзасына зиянды әсері де артып отыр. Химиялық уланулар – қоғамдық денсаулық сақтау жүйесіндегі маңызды проблемалардың бірі.
Өзектілігі және статистика.
Қазақстанда улану жағдайлары жыл сайын тіркелуде. 2024 жылы елде 18 жаппай улану оқиғасы тіркеліп, 731 адам зардап шеккен, оның ішінде 500-ден астамы балалар болған. Бұл деректер халықтың, әсіресе балалардың химиялық және тағамдық қауіптерге осалдығын көрсетеді.Сонымен қатар, зерттеулерге сәйкес, тағам және қоршаған орта арқылы ағзаға түсетін химиялық заттар денсаулыққа айтарлықтай қауіп төндіреді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша, жыл сайын әлемде шамамен 600 миллион адам сапасыз немесе ластанған өнімдерден зардап шегеді.
Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау орталығының мәліметі бойынша жалпы токсикологиялық мониторинг деректері химиялық уланулардың құрылымында алкоголь, дәрілік препараттар, көміртек тотығы және тұрмыстық химия заттары негізгі орын алатынын көрсетеді.
Уланудың негізгі себептері. Химиялық уланулардың негізгі себептері: тұрмыстық химиялық заттарды дұрыс қолданбау; өндірістік қауіпсіздік талаптарын сақтамау; улы заттарды дұрыс сақтамау; химиялық заттарды балалардың қолы жететін жерде қалдыру;
белгісіз немесе сапасыз өнімдерді пайдалану.
Ағзаға түсу жолдары. Химиялық заттар адам ағзасына бірнеше жолмен енеді: ингаляциялық (тыныс алу арқылы); алиментарлық (асқазан-ішек жолы арқылы); тері және шырышты қабаттар арқылы.
Өндірістік жағдайда улану көбіне тыныс алу жолдары арқылы жүреді, ал тұрмыста — кездейсоқ жұту немесе тері арқылы сіңу жиі кездеседі.
Клиникалық көріністері. Уланудың белгілері химиялық заттың түріне байланысты әртүрлі болады: жалпы әлсіздік, бас айналу; жүрек айну, құсу; тыныс алудың бұзылуы; терінің күйіп қалуы немесе тітіркенуі; ауыр жағдайда - есінен тану, кома.
Қауіпті топтар. Ең осал топтарға: балалар; егде жастағы адамдар; өндірісте жұмыс істейтін қызметкерлер; созылмалы аурулары бар адамдар жатады.
Балалар арасында улану көбінесе тұрмыстық химияны абайсыз қолданумен байланысты.
Алғашқы көмек. Химиялық улану кезінде: Зиянды әсер көзін дереу жою қажет; Зардап шегушіні таза ауаға шығару; Ластанған киімді шешу; Тері мен көзді сумен шаю; Дереу медициналық көмекке жүгіну.
Маңызды: дәрігердің кеңесінсіз өздігінен ем қолдану қауіпті.
Алдын алу шаралары. Уланудың алдын алу үшін:химиялық заттарды тек нұсқаулыққа сәйкес пайдалану; балалардан алыс жерде сақтау; жеке қорғаныс құралдарын қолдану; өндірісте қауіпсіздік техникасын сақтау; бөлмелерді жүйелі түрде желдету; химиялық заттарды араластырмау;тағам мен судың қауіпсіздігін бақылау қажет.
Қорытынды: Химиялық заттармен улану – алдын алуға болатын жағдай. Қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау арқылы көптеген қайғылы жағдайлардың алдын алуға болады. Әрбір адам өз денсаулығына жауапкершілікпен қарап, химиялық заттармен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастыруы тиіс.
Алматы қаласы Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының басшысы Конеева В.И.
Алматы қаласы Наурызбай ауданының
санитариялық-эпидемиологиялық
бақылау басқармасының бас маманы Умиркулова Ш.А.
