Ит пен мысық ерткен қария көп

Ит пен мысық ерткен қария көп

Еуропа шулап жатыр: «Туу азайды, қартайып барамыз», – деп. Шаңырақтарынан cәбидің іңгәлаған үні емес, мияулаған мысық пен үрген иттің дауысы шығып жатса қайтпек енді. Өркениетке жеткен кәрі құрлықтың бүгінгі сиқы осындай. Ілім-білімнің шыңына шыққан халықтың ұрпақ мәселесіне немқұрайлылығы, бойларынан жылылық пен құштарлықтың үйлесім таппауынан секілді. Сонымен қатар өзімшілдік, қара бастың ғана қамын ойлау, балабастылықтан қашудың салқыны да тиіп жатуы әбден мүмкін. Өйткені бала бағудың бейнеті көп. Оған үлкен шыдамдылық пен төзім керек. Бүгінгі көпбалалы қазақ әйелінің тұрмысы мен тіршілігін көрсе, Еуропаның қатындары шошып ұйықтай алмас еді. Өзінің бой басын көп күтпейтін, бала тапқанына «мәз» әйелге аяушылықпен қарап, мүсіркеуі де ықтимал. Оны айтасыз, қазақ әйелдерінің баланың күтіміне алатын тиын-тебенін көрсе, шалқасынан түсері сөзсіз. Мұны неге айтып отырмыз? Еуропаның кәрі құрлық аталуының бір себебі халқының қартайып, туудың азайып бара жатқанынан емес пе екен? Мүмкін халықтың тойынып өзіне деген сүйіспеншілігі артқан сайын туындайтын эгоистік көзқарастың тамыр жайғанынан болар. Қалай десек те, біздің менталитетімізге жат қылықтар оларда өркениеттің шыңы болып есептелінеді. Бәлкім, «әр елдің салты басқа, иттері қара қасқа» деп бабаларымыз біліп айтқан шығар. Өкінішке орай, «олардың қаңсығы бізге таңсық». Әсіресе үй хайуандарына баласындай «елжіреп» асты-үстіне түсіп, шомылдырып, қойнына алып жатуы жақсы үлгі емесі анық. Ит пен мысыққа арнайы ас әзірлеп, олардың тәбетіне назар аударып жатқан мемлекеттер бар. Солар жомарт болып жатса, әлемнің кей елдерінде бір тілім нанға зар болып жүрген балаларға неге көмек қолын созбайды?

Қазақ қоғамына беймәлім, менталитетімізге жат, бейәдеп қылықтар XX ғасырдың ортасында ибалы келіндей имене кіріп, міне, ғасыр аяғында сарықарын бәйбішедей майысып төрімізде отыр. Еуропаның бүгінгі басты дерті Кеңес дәуіріндегі аға буынның кейбірінің өмірін тас-талқан еткенін жасырмай айтатын кез жетті. Әйтпесе, ит пен мысықты баласындай еркелетіп, ерекше мейіріммен қарайтын қарттар мен кейуаналар қайдан шықты?

Хайуандарға еміренетін «мейірбан» қарттар жайлы білетініміз аз болғандықтан, бейресми деректерге көз жүгірттік. Елімізде 20 000-ға тарта әртүрлі себеп-салдармен үйлене алмай, үйленсе де үй бола алмай жастығын өткізіп алған қарттар барын білдік. Бірінің карьера қуамын деп «қолы тимесе», екіншісінің түлкінің құйрығындай бұлаңдаған дүниені қуып шашы ағарған. Үшіншісі, етекке жармасар шақалақтан қашып, жалындаған жастығын сері күннің қанжығасына байлап, той-думанмен жүріп, ұрпақ мәселесін «ұмытып» кеткен. Төртіншісі «құлын мүшесін» сақтау үшін, әртүрлі ем-дом қабылдап, табиғатқа қарсы шығып, оңбай қателескенін кеш түсінгендер.

Бір «қуанарлығы» – бейресми деректердегі төрт аяқты хайуандарға «бауыр» басқан кәрілеріміздің 10 пайызы кезінде, кеңестік жоғары партияларда, кішігірім басшылықтарда жұмыс жасаған өзіміздің аға буын. Жартысынан көбі солтүстіктегі көршілеріміздің еншісінде.

Кәрілердің бүгінгі тіршілігін, немерелерімен емес, айтуға ұят әлгі «неменелерімен» серуендеуіне кім кінәлі? Жасында тұлға болған, қартайғанда «жұртта» қалған дейін десең, жағдайы келіп жалғанды жалпағынан басып жүргенде, келешегіне бір сәт көз тастауына болар еді ғой.

Кейінгі уақытта демография жайлы жиі айтып жүрміз. «Әр заманның өз құрқылтайы болады» дегендей, бүгінгі жастар тіршілікке өте бейім. Бұл, әрине, қуанарлық жайт. Өкінішті жері, бүгінгі қоғам жастардың келешегіне көз жұма қарап отыр. Жастардың көбі үйсіз-күйсіз қаңғырып жүр. Алайда жастардың бүгінгі тыныс-тіршілігіне үңіліп, ынталандырып отырған біреуді көрсетші маған. Ресейден көшіруге келгенде алдымызға жан салмаймыз. Олардың тууды арттыру үшін жасап жатқан істері қолдауға тұрарлық. Әр туған балаға банктен шот ашып, баланың күтіміне, анаға жасап жатқан қамқорлықтарына сүйсінесің. Баланың алғашқы алымына төленетін ақшасының өзі қомақты. Көшірсек, Ресейдің осы жақсы бастамасын көшіріп алайық. Бізде неге жас босанған аналарға осындай көмек көрсетпеске?! Қазақтың келер ұрпағының дені сау, қуатты болып өсуі үшін алдымен анаға жағдай жасалуы керек. Ақшаны той-томалақ қуып далаға шашқанша, үкімет осы жағына баса назар аударса ғой. Десек те, тұрмыстың тауқыметінен қашқан сүр бойдақтар мен кәрі қыздар маңайымызда толып жүр. Көбісі қызметтің «қызығымен» жүргендер.

Жоғарыда «уайымсыз» қартайған қарттардың бүгінгі өмірін бекер қозғап отырған жоқпыз. Бала аяққа оралғы, жұмысыма кедергі дейтін жастардың өкініштің уын ішкен қарттардан сабақ алғаны дұрыс-ау. Қасиетті Құранда «өсіңдер, көбейіңдер» деп бекер айтпаған болар. «Қой егіз тапса, бір түп жусан артық шығады» деген сөз бар қазақта.

Еуропада адамдардың ит-мысықтармен «достығы» күшейіп, сыйластығы артуы себепті төрт аяқты үй хайуандарына арнайы заң дайындалып жатқан көрінеді. Ол заңда «өсіріп» жатқан «кішкентайың» бірдеңеге ұшырап қалса, жауапқа тартатын арнайы тармақ бар екен. Бұл өзі адамды қорлау ма, жоқ әлде жалғызбастыларды қолдау ма? Түсінбедік. Жеріміз бай болса да, халқымыз кедейліктің қамытын тастай алмай келеді. Осылай жалғаса берсе, біздің бай-бағландар да, «көкке» аузы тиген жастар да бейнеті көп баладан қашып, ит пен мысықты «әлпештеп» кете ме деген қорқыныш бар. Ондай күн туса, жоғарыдағы заңның күні ертең біздің есігімізді қақпасына кім кепіл?

Нағашыбай ҚАБЫЛБЕК
08.09.2022

Ұқсас жаңалықтар

ТҮРКІСТАН: «ЭКОБАЗАРДАҒЫ» ЖӘРМЕҢКЕДЕ АЗЫҚ-ТҮЛІК АРЗАН БАҒАДА САТЫЛЫП ЖАТЫР
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 27.09.2022 16
ТӘРБИЕШІЛЕРДІҢ ЖАЛАҚЫСЫН КӨБЕЙТУ ЖӘНЕ ЖҮКТЕМЕСІН АЗАЙТУ БОЙЫНША ШАРАЛАР ҚАБЫЛДАНЫП ЖАТЫР
Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі - 27.09.2022 14
ТҮРКІСТАНДА «МЕЙІРІМДІ ЖҮРЕК» ҚАЙЫРЫМДЫЛЫҚ АКЦИЯСЫ ҰЙЫМДАСТЫРЫЛДЫ
Түркістан облысының Өңірлік коммуникациялар қызметі - 27.09.2022 12
ҚЫЗЫЛОРДАДА «ТАРИХИ ТҮРКІСТАН» КӨШПЕЛІ КӨРМЕСІ ӨТІП ЖАТЫР
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 27.09.2022 12
«ЖАЙЛЫ МЕКТЕП» ҰЛТТЫҚ ЖОБАСЫ АЯСЫНДА 2023-2025 ЖЫЛДАРЫ 800 МЫҢНАН АСТАМ ОҚУШЫ ОРНЫ АШЫЛАДЫ
Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Орталық коммуникациялар қызметі - 27.09.2022 11
Күн тәртібінде келелі мәселелер қаралды
Сарысу аудан әкімдігі баспасөз қызметі - 27.09.2022 11
Жолдауды талдау һәм президенттік сайлау туралы толғау
Сәуле МЕШІТБАЙҚЫЗЫ, ҚР Еңбек сіңірген қайраткері - 08.09.2022 737

Топ жаңалықтар

1
Қобда ауданының 850-ден астам тұрғыны «Ауыл аманаты» жобасына қатысады
Show more
Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі - 2022-09-25 192
2
Ойылдықтар Ұлы Жібек жолының бойында «Көкжар» жәрмеңкесінің 155 жылдығын атап өтті
Show more
Ақтөбе облысы әкімінің баспасөз қызметі - 2022-09-25 182
3
Ақтөбелік жастар жаппай сенбілікке шықты
Show more
Ақтөбе облысының баспасөз қызметі - 2022-09-25 188
4
Ертең Заречный тұрғын алабындағы Елек өзені үстінен өтетін көпір ашылады
Show more
Ақтөбе облысының баспасөз қызметі - 2022-09-24 199
5
Ақтөбелік команда «Ұлы Дала Жорығы» марафон-бәйгесінде үшінші кезеңнің нәтижесі бойынша көш басындағы үштікке кірді
Show more
Ақтөбе облысының баспасөз қызметі - 2022-09-24 233