Темкі тартудың зияны туралы ақпараттар қаншалықты қарқынды жүргізілгеніне қарамастан, жаман әдеттен арылуға бел байлаған адамдардың қатары соншалықты жылдам өсіп жатпағанын айта кеткен жөн. Қазір күрестің бұл түрімен бүкіл әлем күресіп келеді. Мұндағы классикалық тәсіл- темекінің адам денсаулығына зиянды жақтарын сала мамандарының жан-жақтылы дәлелдеп беруі болып отыр.
Темекінің зиянын дәріптеу барасында кейде қызықты жайттерге де куә болып жатамыз. Осының бір мысалы темекішілердің өздерін жұбатуға сылтау ретінде айтатын «темекінің пайдасы» туралы көзқарастары болып табылады. Яғни оларды тыңдасаңыз, темекі жұрттар айтып жүргенедй аса зиянды зат емес. Керісінше денсаулыққа кейде пайдалы жақтары да бар көрінеді-мыс...
Бірде Қытай сайттарынан медицина мамандарының осындай шалағай түсініктерге қарата берген жауаптарын жолықтырып қалдық. Қытайлар тіпті «Темекі шегудің 100 пайдасы» деген тақырыппен ұзын-сонар тізбек жасап, өздерін ақтауға тырысқан екен. Қарап отырсақ осындағы айтылған сөздерді өзіміздің темекішілер де айтып жүргені есімізге түсті. Сондықтан ұқсас тақырыпқа берілген маман жауабын оқырмандарымызға қысқаша жеткізгендеі жөн көрдік.
1-пікір: Елге белгілі бір тұлға тек темекі шегіп, ішімдік ішпеген және 83 жасқа дейін өмір сүрген. Елге елеулі тағы бір азамат темекі мен ішімдіктен өзін тимаса да 93 жас жасаған. Ал, темекі мен ішімдіктен аулақ жүрген тағы бір адам 60 жасында қатерлі ісіктен қайтыс болған.
Маман жауабы: Темекінің зияны туралы айтылғанда, темекі шегушілердің барлығы осындай әңгімелерді қалқан ретінде пайдаланады. Сарапшылар: «Бұл әңгімелер аталған адамдар үшін шындық болуы мүмкін. Алайда, ішнара жағдайларды бұлай салыстыруға келмейді», - деп атап өтеді. Темекі шегудің зияны, ұзақ мерзімді халықты бақылаудан қорытындылан. Сонымен қатар, адамдар арасында айтарлықтай жеке айырмашылықтар бар және бірнеше оқшауланған жағдайлар ештеңені дәлелдей алмайды. Жылдар бойы жүргізілген ғылыми зерттеулер темекі шегу денеге көп жүйелік зақым келтіретінін, ауыз қуысынан, тамақтан және кеңірдектен бастап өкпеге, жүрекке және тіпті бүкіл денеге әсер ететінін көрсеткен.
2-пікір: Темекі шегу өкпеге «қорғаныш қабықшасын» жасайды, SARS (ЖРВИ) пен құс тұмауының алдын алады.
Маман пікір: Темекі шегу тек өкпеге зиян келтіреді және ешқандай қорғаныс бере алмайды. Сонымен қоса «темекі шегу SARS (ЖРВИ) пен құс тұмауының алдын алады» деген тұжырымның ешқандай ғылыми негізі жоқ. Керісінше, темекі шегу өкпенің созылмалы обструкциялық ауруы (ӨСОА) мен өкпе жүрек ауруының негізгі себепкері болып табылады. Темекі шегу өкпе протеазалары мен антипротеазалар арасындағы теңгерімсіздікті тудырады, бұл өкпе тінінің зақымдануының негізгі себебі. Темекі шегу альвеолярлық қабырғалардағы серпімді макрофагтар мен нейтрофилдер санын көбейтеді, бұл альвеолярлық қабырғаның еруіне және эмфиземаға әкеледі. Сонымен қатар, түтін мен шайырдағы оттегінің бос радикалдары өкпе тініне зиян келтіріп қана қоймай, сонымен қатар ӨСОА дамуын жеделдетеді. Мысалы, темекі шегу дем шығарылған ауа ағынын бөгейді және ӨСОА себептерінің бірі болып табылатын өкпеішілік қысымды арттырады. 50 жастан асқан ауыр ӨСОА науқастарының шамамен жартысында өкпе жүрек ауруы дамуы мүмкін.
3-пікір: Темекі шегу салмақ жоғалтуға көмектеседі. Яғни, арықтағың келсе темекі шек...
Маман пікірі: Еуропалық ғалымдардың жүргізген зерттеулеріне сәйкес, темекі шегу мидағы бездердің секрециясын тежейді, бұл салмақ жоғалтуға әсер етеді. Ұзақ уақыт бойы темекі шегу тарихы бар адам үшін кенеттен темекіні тастау қысқа мерзімді салмақ қосуға әкелуі мүмкін, бірақ бұл темекі шегу салмақ жоғалтуға көмектескендігінен емес. Сарапшылар темекі шегу ағзаның эндокриндік және гормоналды тепе-теңдігін бұзатынын атап өтеді. Темекіні кенеттен тоқтату эндокриндік жүйеге табиғи түрде әсер етеді, бұл темекіні тастаудың алғашқы кезеңдерінде салмақ қосуға әкеледі. Дегенмен, бұл темекі шегудің денсаулыққа зиянды екенін және салмақ жоғалтуға арналған дәрілермен ешқандай байланысы жоқ екенінің тағы бір дәлелі.
4-пікір: Темекі шегу ақыл-ойды сергітеді, уайымды басады және көңіл-күйді көтереді. Темекі ұйқылы-ояу кезде сізге қуат береді, жазған кезде шабыттандырады және ойлаған кезде идеялар тудырады. Темекі шегу қайғыны басады, ұйқысыздық кезінде ұйықтап кетуге көмектеседі және стресс болған кезде мазасыздықты басады.
Маман пікір: Темекішілердің жиі айтатын бұл сөздері шын мәнінде тәуелділікке негізделген. Никотиннің тыныштандыратын және ынталандыратын фармакологиялық әсері бар, бірақ оның улы жанама әсерлері де маңызды. Бір тал темекідегі никотин тышқанды, ал жиырма тал темекідегі никотин сиырды өлтіруі мүмкін. Адамдар үшін өлімге әкелетін доза 50-70 миллиграммды құрайды. Бұл 20-25 темекінің никотин мөлшеріне тең. Бір темекіден немесе үш темекінің никотинін адамның тамырына енгізу 3-5 минут ішінде өлімге әкелуі мүмкін.
Кейбір адамдар неге соншама көп адам күніне бір қорап темекіден (20 темекі) артық темекі шегеді деп сұрауы мүмкін? Неліктен жедел уланудан болатын өлім саны соншалықты аз? Сарапшылар мұның себебін темекідегі никотиннің бір бөлігі темекі түтініндегі улы зат - формальдегидпен бейтараптандырылатындығымен түсіндіреді. Сонымен қатар, никотиннің көп бөлігі үздіксіз шегілмейді; ол ағзаға үзіліссіз және баяу енеді және оның тек 20%-ы ғана сіңеді.
5-пікір: Темекіні кездейсоқ тастамаңыз, әйтпесе ауырып қаласыз.
Маман пікірі: Темекі денсаулыққа ешқандай пайда әкелмейді, сондықтан тастаудың қандай зияны бар? Темекіні тастау кезінде өзіңізді жайсыз сезіну түсінікті жайт. Алайда мұны ерік-жігермен жеңуге болады. Темекі шегуді тастау жақсы нәрсе, бірақ дұрыс әдістерді қолданып, біртіндеп жалғастыру маңызды. Күніне 20-дан астам темекі шегетін темекіқұмарлар ең оңай тастауға болатын әдістерден бастаңыз: механикалық түрде шегетін немесе ойланбай шегетін темекілерді азайтыңыз. Содан кейін күніне темекі шегу санын біртіндеп азайтыңыз, бір айдан кейін 20-дан 15-ке дейін, екі айдан кейін 10-ға дейін және үш айдан кейін бірнешеуін... Темекі шегуді азайту айтарлықтай болмаса да, табандылық танытсаңыз, алты айдан кейін айтарлықтай нәтижелер байқалады.
6-пікір: Дәретханада темекі шегу иісті кетіруге және тазартуға көмектеседі.
Маман пікірі: «Дәретханада темекі шегу басқа жерлерге қарағанда зиянды», - дейді сарапшылар. Дәретхана ауасы қазірдің өзінде лас және зиянды газдарды қамтиды. Егер сіз дәретханада темекі шегу үшін отырсаңыз, сіз сөзсіз терең тыныс аласыз, бұл зиянды газдарды өкпеңізге жұтасыз, бұл оны одан да гигиеналық емес етеді. Сіз сасық иістен алыс болып көрінгенімен, іс жүзінде сіз лас нәрсеге жақындайсыз.
Ерқазы сейтқали
