Әлемде жүріп жатқан саяси және экономикалық өзгерістер жағдайында өңірлік ынтымақтастықты нығайту, сауда байланыстарын кеңейту, көлік және коммуникация желілерін дамыту мемлекеттердің ұлттық дамуын қамтамасыз ететін маңызды факторларға айналып отыр. Тарихи тамыры, тілі, мәдениеті және рухани құндылықтары ортақ елдер арасындағы интеграциялық үдерістердің мәні де барған сайын арта түсуде. Осы тұрғыдан алғанда, Түркі мемлекеттері ұйымы (ТМҰ) бауырлас елдер арасындағы диалог алаңы ғана емес, сауда, инвестиция, көлік, логистика, мәдениет және гуманитарлық салалардағы нақты ынтымақтастықты ілгерілететін халықаралық ұйым ретінде де маңызды рөл атқарып келеді.
2026 жылғы 30 қазанда Түркияның Анкара қаласында өткен Түркі мемлекеттері ұйымына мүше мемлекеттер басшыларының XIII саммиті осы ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге арналған маңызды алаң болды. Түркия Президенті Режеп Тайип Ердоғанның төрағалығымен ұйымдастырылған жоғары деңгейдегі кездесу «Түркі ғасыры: тілде, пікірде және істе бірлік» тақырыбы аясында өтті.
Саммитке Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев, Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев, Қырғызстан Президенті Садыр Жапаров, Түрікменстан Президенті Сердар Бердімұхамедов, Әзербайжан Сыртқы істер министрі Джейхун Байрамов, сондай-ақ бақылаушы тараптардың өкілдері қатысты.
Кездесу барысында ұйым аясындағы саяси диалогты нығайту, экономикалық интеграцияны тереңдету, сауда мен инвестиция көлемін ұлғайту, көлік дәліздерін дамыту, сондай-ақ энергетика, цифрлық технологиялар, білім беру, туризм және мәдени алмасу салаларындағы ынтымақтастықты кеңейту мәселелеріне баса назар аударылды. Сонымен қатар қатысушылар халықаралық және өңірлік күн тәртібіндегі өзекті мәселелер жөнінде пікір алмасты.
Түркі мемлекеттері ұйымына мүше елдер Еуразия кеңістігінде геоэкономикалық тұрғыдан стратегиялық маңызды орын алады. Олардың табиғи ресурстары, өнеркәсіптік әлеуеті, көлік-транзиттік мүмкіндіктері мен тұтыну нарықтары өзара тиімді ынтымақтастықты кеңейтуге берік негіз қалайды. Атап айтқанда, Шығыс пен Батысты байланыстыратын көлік дәліздерін дамыту, өнеркәсіптік кооперацияны нығайту және бірлескен инвестициялық жобаларды жүзеге асыру ұйымның стратегиялық басымдықтарының қатарында қалып отыр.
Өзбекстан бұл үдерістерге белсенді қатысып келеді. Ел үшін Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы ынтымақтастық сыртқы экономикалық байланыстарды әртараптандыру, жаңа экспорттық нарықтарға шығу, транзиттік мүмкіндіктерді кеңейту және бірлескен өндірістік жобаларды дамыту тұрғысынан ерекше маңызға ие.
Анкара саммитінде сөз сөйлеген Өзбекстан Республикасының Президенті Шавкат Мирзиёев түркі мемлекеттері арасындағы серіктестікті одан әрі нығайтуға, олардың экономикалық әлеуетін біріктіруге және ұйым қызметінің практикалық тиімділігін арттыруға бағытталған бірқатар ұсыныс жасады.
Өзбекстан басшысы қазіргі күрделі халықаралық жағдайда өзара сенім мен ынтымақтастықты нығайтудың маңыздылығына тоқталды. Осыған байланысты ол ұйым аясында халықаралық және өңірлік күн тәртібіндегі өзекті мәселелер бойынша тұрақты саяси консультациялар өткізу, сондай-ақ сыртқы серіктестермен ашық әрі өзара тиімді қатынастарды дамыту қажеттігін атап өтті.
Осы тұрғыдан Президент Шавкат Мирзиёев үшінші елдермен ынтымақтастықты дамыту мақсатында «Түркі мемлекеттері ұйымы плюс» (ТМҰ+) форматын іске қосуды ұсынды. Оның бастамасына сәйкес, алғашқы кезеңде тиісті салаларға жауапты министрлер деңгейінде кездесулер ұйымдастырып, кейіннен сауда, көлік, инвестиция және басқа да басым бағыттар бойынша нақты бірлескен жобаларды жүзеге асыру көзделеді.
Президент Мирзиёев кәсіпкерлердің құқықтары мен мүдделерін қорғаудың ортақ тетіктерін қалыптастыру қажеттігіне де назар аударды. Атап айтқанда, ол коммерциялық мәселелер бойынша өзара құқықтық көмек көрсету туралы көпжақты келісім әзірлеуді, сот шешімдерін өзара тану және орындаудың құқықтық негіздерін нығайтуды, сондай-ақ құқықтық көмекке қатысты құжаттар алмасуға арналған электрондық платформа құруды ұсынды.
Саммиттің күн тәртібіндегі маңызды мәселелердің бірі экологиялық ынтымақтастық болды. Өзбекстанның Түркі мемлекеттері ұйымы аясында 2027 жылды «Табиғатты қорғау жылы» деп жариялау жөніндегі бастамасы қолдау тапты. Бұл бастама қоршаған ортаны қорғау, климаттың өзгеруінің салдарын азайту және экологиялық тұрақтылықты қамтамасыз ету бағытындағы бірлескен шараларды дамытуға қосымша мүмкіндіктер ашады деп күтілуде.
Анкара саммитінің Өзбекстан үшін маңызды нәтижелерінің бірі — ел өкілі Мирвохид Азимовтың Түркі мемлекеттері ұйымының жаңа Бас хатшысы лауазымына кандидатурасының мақұлдануы.
Сонымен қатар Түркі мемлекеттері ұйымының келесі саммитін 2027 жылы Өзбекстанда өткізу туралы шешім қабылданды. Бұл шешім елге ұйым аясындағы көпжақты ынтымақтастыққа белсенді қатысуын жалғастыруға және серіктестік байланыстарды одан әрі дамытуға маңызды мүмкіндік береді.
Саммит қорытындысында Анкара декларациясы және ұйымға мүше мемлекеттер арасындағы өзара тиімді серіктестікті кеңейтуге бағытталған бірқатар басқа құжат қабылданды. Түркі мемлекеттері ұйымына төрағалық ету міндеті Әзербайжаннан Түркияға өтті.
Өткір Әлімов, Өзбекстан
