ЖАПОННЫҢ құламайтын үйлері – ҚАЗАҚ ғалымының жобасы

ЖАПОННЫҢ құламайтын үйлері – ҚАЗАҚ ғалымының жобасы

Түркиядағы жойқын жер сілкінісінен кейін халықты үрей биледі. Әсіресе, сейсмикалық қауіпті аймақта тұратын алматылықтарды. Бес тектоникалық жарық (тектонический разлом – ред.) үстіне салынған мегаполис жер сілкінісіне қаншалықты төзімді? Бұған үкіметтегілердің өзі жауап бере алмай отыр.

Жапониядағы ғимараттарының сейсмикалық беріктігін дәлелдейтін бейнероликтерді көріп, жапондарға тағы да қайран қалып жатырмыз. Десе де, осы технология идеясының авторы және оның ғылыми негізін қалап, әзірлемесін жасап, эксперименталды түрде алғаш ғимараттар салған қазақ ғалымы екенін екінің бірі біле бермейді.

Бұл ғалымның аты-жөні – Төлеубай Жүнісов. Әлеуметтік желіде «1990 жылдардың басында қазақ ғалымының кеңесін алу үшін оның есігінің алдында жапон ғалымдары, инженерлері мен сәулетшілері ұзын-сонар кезекте тұрған» деген ақпарат тараған.

Төлеубай Жүнісов Кеңес дәуірінде КСРО-ның Қала құрылысына қарасты «КазпромстройНИИпроект» институтын басқарған. Тәуелсіздік жылдары бұл «Қазақ құрылыс және сәулет ғылыми-зерттеу және жобалау институты» болып қайта құрылған.

Осы институт директоры ретінде Төлеубай Жүнісов ғимараттардың сейсмикалық беріктігін арттыру мәселесімен ұзақ жылдар айналысып келген.

«ҚазҚСҒЗЖИ» АҚ басқарушы директоры Ералы Шоқпаровтың айтуынша, бұл жүйе бізде КСРО дәуірінде сонау 1950-жылдары жасалған.

«Біздің институт Кеңес тұсында сейсмооқшаулаушы, резина-металдық іргетас жобасын көп зерттеген.  Сейсмооқшаулаушы үйлер Алматыда және Қырғызстанда да көп салынды. Соның бәрін біз Төлеубай Жүнісовтің басшылығымен сынақтан өткізгенбіз. Жапондар бұл идеяны іліп әкетіп, дамыта түскен», – дейді NEGE тілшісіне түсініктеме берген Е.Шоқпаров.

 Ералы Шоқпаров кез келген дамыған мемлекеттердің қазіргі технологиялық жетістіктерінің тасасында кеңестік дүниелер тұрғанын айтады. Кеңес өкіметі тараған соң көп ғалымдар жылы орын іздеп, АҚШ-қа, Жапонияға, Канадаға кетіп жатты.

 «ТМД елдері ғалымдарының біреуі барып, осы құжаттарды көрсетіп, оны сол жақта дамыта түсуі мүмкін екенін жоққа шығармаймын. Біздің ғылыми кітаптарымызда Төлеубай Жүнісов зерттеулері жайында көп мағлұмат бар. Бүгінгі таңда жапон халқы бұл жүйені дамытып, өрбіткен. Ол кезде бізде өндіріс осал болды. Мысалы, ғалымдар әзірлеме жасап, есептеп, нұсқау береді. Бұл – бір бөлек дүние де, оны өндіріске қоя білу – мүлде басқа нәрсе», – дейді маман.

Ералы Шоқпаровтың айтуынша, Жапонияда бүгінде сейсмооқшаулаушы іргетаспен салынған 5 мыңнан аса ғимарат бар. Мұндай ғимараттар бізде де аз емес екен. Басты ерекшелігі, эксперименталды түрде салыныпты.

Бұл туралы маман былай деді: «Төлеубай Жүнісовтің басшылығымен 40-тан аса ғимарат салынған. Басқа елдер де осындай әзірлеме жасаған. Бірақ ол кезде эксперименталды құрылыстарды ешкім салмаған еді».

Төлеубай Жүнісов – Қарағанды өңірінің тумасы. Харьков инженерлік-құрылыс институтын тамамдаған. Оның дербес және басқа ғалымдармен бірлесе жазған 560-тан астам ғылыми жұмысы бар. Ғалымды АҚШ-тың  Колумбия, Пристон, Оңтүстік Калифорния, Солтүстік Калифорния, Беркли, Стенфорд, Девиса, Хьюстон университеттері аттай қалап, дәріс оқуға шақырған.

Жапондардың өзі мойындаған академик Т.Жүнісов 2015 жылы 88 жасында дүниеден озды. Ал біз оны мойындап, еңбектеріне талдау жасап, өмірге неге енгізбей отырмыз? Егерде біздегі түртіп қалсаң құлайын деп тұрған, соңғы кездері әсем етіп салып тастаған ғимараттар Төлеубай Жүнісовтің жобасымен салынса, үрейленбей, мамыражай жүрер едік қой. «Қолда барда алтынның қадірі жоқ» деген осы-ау.

 

ШАДИЯР ӨСТЕМІРҰЛЫ
02.03.2023

Ұқсас жаңалықтар

«ЖІБЕК ЖОЛЫ» КЕДЕН БЕКЕТІНІҢ МАҢЫН РЕТТЕУ ЖОЛДАРЫ ҚАРАЛДЫ
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 25.05.2024 66
ТҮРКІСТАН: САРЫАҒАШТА КӘСІПКЕРЛІК ДАМЫП КЕЛЕДІ
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 25.05.2024 61
КӨКТЕМГІ ЕГІН ЕГУ ЖҰМЫСТАРЫНА ҚОСЫМША 300 МЛРД ТЕҢГЕ ҚАРАЛДЫ
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 25.05.2024 63
 СОЗАҚ АУДАНЫНДА 20 ЖЫЛДЫҚ ТҮЛЕКТЕР ТҰРҒЫН ҮЙ ТАРТУ ЕТТІ
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі - 25.05.2024 22

Топ жаңалықтар

1
Жасанды интеллект Президенттің ақыл-ой деңгейін тексерді
Show more
smi24.kz - 2024-03-18 1728
2
Өркенді қала-қуатты өңірге жетелейді
Show more
Дахан Шөкшир - 2023-06-02 7759
3
Желтоқсан батырлары—саяси қуғын-сүргін құрбандарының бірі
Show more
Сұхбаттасқан Шаргүл Қасымханқызы - 2023-06-02 11636
4
Қарағандыда саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні өтті
Show more
- 2023-06-01 7806
5
Қарағандыда “Қасіретті КарЛаг” Республикалық жыр мүшәйрасы өтті
Show more
- 2023-05-31 7960