ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ДИПЛОМАТИЯ

0
114

Қазіргі кезеңдегі қазақ тілінің өрісін кеңейту саясаты дипломатия саласын да қамти бастағаны аян. Өйткені тіл – қашанда мемлекет тірегі, ұлттың ұлт болуының
басты белгілерінің бірі. Сол негізде мемлекеттік тілдің дипломатиялық қызметтегі рөлі мен маңыздылығы туралы да мәселе орынды қозғалып жүр. Бүгінгі күні ресми дипломатиялық қатынастар жүргізілетін және халықаралық шарттар жасалынатын міндетті бірыңғай тіл жоқ. Олай болса біртіндеп тілдердің тепе-теңдік қағидасы қалыптасуда. Сол негізде барлық мемлекеттердің сыртқы істер мекемесі (бірен-саран елдер ғана болмаса) дипломатиялық қатынастардағы ресми хат алмасуларды мемлекеттік тілде жүргізеді. Соған орай дипломатия саласындағы дипломатиялық құжаттарды мемлекеттік тілде дайындайтын еліміздің әрбір қызметкері қазақ тілін жетік меңгерген маман болуы тиіс.

Әрбір мәлімет қазақша ойлау жүйесінің жемісі ретінде, тілдік ерекшеліктерді сақтай отырып, түпнұсқа күйінде дүниеге келгенде ғана толыққанды құжат ретінде қабылданбақ. Дипломатиялық құжаттарды әзірлеуде бұл өте құнды талап. Өйткені дипломатиялық қызметтің басым уақыты өз үкіметі мен сыртқы істер министрлігі арасында ресми хатпен алмасуға арналады. Сондай-ақ шетелдік дипломатиялық өкілдіктер мен министрліктер арасындағы дипломатиялық құжаттарды: ноталар, мәлімдемелер, декларациялар, жеке жолдамалар, меморандумдар, коммюникелер мен басқа да ресми құжаттарды дайындайды. Осы құжаттарды дайындау барысында дипломатиялық тілге ерекше көңіл бөлінуге тиіс.
Ана тіліне жаны ашитын зиялылар баспасөз беттерінде, тіл мәселесіне қатысты өтетін әртүрлі ғылыми-тәжірибелік мәжілістерде еліміздегі мемлекеттік тілдегі заңнамалар мен ресми іс-қағаздар мәтіндерінде кездесетін терминдер мен атаулардың ұғынықты әрі дұрыс қолданылуына байланысты өзекті мәселелерді көтеріп келеді. Дипломатиялық қызметте кездесетін терминдердің аударма баламасын дәлме-дәл беруде мүлт кетіп жататынымыз, көбіне сол сөздердің этимологиялық шығу тегіне және халықаралық қатынастарда қандай жағдайда пайдалану керектігіне назар аудармайтындығымызда. Басқа тілден енген терминдерді өз тілімізде баламалап қолдануда оның мағыналы сипаты мен айырмашылығы ескеріле бермейтін жайттар да кездеседі. Болашақ халықаралық қатынастар саласында қызмет жасайтын мамандарды дайындау барысында, әлемнің ең ірі 418 халықаралық жоғары оқу орындарымен ынтымақтастық орната отырып, заманауи халықаралық білім бағдарламаларын жүзеге асырып отырған, әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің халықаралық қатынастар факультетінде бұл мәселеге ерекше көңіл бөлініп, білікті мамандарды дайындауды басты мақсат деп біледі.
Осы орайда дипломатия саласына арналған бірқатар қазақ тілді еңбектер жарық көрді, онда ресми құжаттар дайындауда қазақ тілін дұрыс пайдалана білуге ерекше көңіл бөлген.
Бүгінгі күні қазақ тілін түлету мақсатында еліміздің тіл мамандары елдегі қазақ тіліне деген самарқаулықтан, дүмбілездіктен арылтып тіліміздің мәртебесін көтеруге бар күш-жігерлерін жұмылдыруда. Олай болса, еліміздің тұлғалық қасиетіне, ұлттық тіліне, мәдениетіне, парасаттылығына, өзіндік ерекшелігіне мән бере отырып, қазақ халқының ұлттық сипатын жарқырата ашып көрсетуге талпыну керек. Мақсат тұтқан іс қауқарлы болу үшін әрбір маман өзінің біліктілігін арттыра түсуге тиіс. Яғни, халықаралық қатынастарды қарқынды дамыту мен нығайту дипломатиялық тілдің негізінде жүзеге асады. Тілді терең меңгергеннің өрісі мен тынысы кең болары сөзсіз.

Б.Бөжеева, әл-Фараби атындағы
ҚазҰУ-дің доценті

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.