Шығыс шаруалары субсидияға сусап отыр

0
493

«Ауыл аманатын арқалаған экспедиция»

Жыл сайын халықаралық «Qazaqstan dauiri» қоғамдық-саяси газеті ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігі және «Nur Otan» партиясымен бірлесіп, ауыл экспедициясын өткізеді. Былтырғы экспедициясы тақырыбы «Ауыл – рухани жаңғырудың қайнар көзі» деп аталса, биыл газет журналистері «Ауыл ─ ел бесігі» тақырыбымен жолға шықты. Алтай мен Атыраудың арବсында өткен экспедиция бары¬сында еліміздің 28 жылдағы жетістіктері пысықталып, шешілуі тиіс күрмеуі қиын мәселелер газет бетінде жарық көріп келеді.
Ауыл ─ бар қазақтың бүйрегі бұрып тұратын киелі мекен. Ауыл ─ ырыс пен берекенің қаймағы, ынтымақ пен бірліктің бастауы. «Ауыл аманантын арқалаған» экспедицияның басты мақсаты – еліміздің әр облыс, ауданын аралап аймақ тұрғындарымен кездесу, өңірдегі өзекті мәселелерді анықтап оны тиісті мекемелерге жеткізу. «Ауыл ─ ел бесігі» экспедициясы биыл да Шығыс Қазақстан облысында болып қайтты. Екі жыл бұрын экспедиция мүшелері Жарма, Аягөз аудандарында болса, былтыр Тарбағатай, Аягөз, Глубокий аудандарында болып қайтқан еді. Биыл Ұлан, Көкпекті, Бесқарағай әрі Абай Құнанбайұлының 175 жылдық мерейтойына дайындықты бастап кеткен Абай ауданын аралады.

Кәсіпкер М. Темірханұлы:

«Ақшамды ала  алмай отырмын»

Экспедициямыз облыс орталығынан 10 шақырымдай жерде орналасқан 1928 жылы құрылған Ұлан ауданынан басталды. 38 мың халқы бар. Ауданда ауылшаруашылық өндеріспен 1096 шаруа қожалық айналысады. Нақты жұмыс істеп отырғаны 120-дан асады. 64 мың ірі қара, 77 мың қой, 38 мың жылқы, 1 млн 600 мың тауық өсіріледі. Жергілікті халық балық, ара шаруашылығымен де айналысып, жан бағады. Ауданның ауыл шаруашылық құрылымдарына 398,3 мың гектар жер бекітілген. Негізінде, ауыл шаруашылық азық-түлігін өндерушілері болып шаруа қожалықтары және жеке қосалқы шаруашылықтар саналады, оларда жалпы ауыл шаруашылық азық-түлік 85 пайызға дейін өндіріледі. Аудан аумағында екі ірі өнеркәсіп орындары бар: «Өскемен құс фабрикасы» ААО, «Огневка» ЖШС. Кәсіпорындарда шамамен 1500-дей адам жұмыс істейді.
Экспедиция мүшелері Борсақ ауылына жақында маңда орналасқан «Әсия» шаруа қожалығында болды. Қожалық қызметкерлері қыста мал тұратын қашар құрлысын жүргізіп жатыр екен. Шаруа қожалығының басшысы Сүлейменов Мырзабек Темірханұлы. 30 жылдан бері ауыл шаруашылығымен айналысып келе жатқан тәжірибелі маман. «Әсия» шаруа қожалығына 30 мың га жер тиесілі. 1000 га шабындық шөп болса, 800 га жер егістікке арналған. 300 бас ірі қара малы бар. Негізінен ет бағытындағы мал шаруашылығымен айналысады. «Бүгінгі күні шаруа қожалықтың басты проблемасы облыстық ауыл шаруашылығы басқармасынан ала алмай отырған қарыз»,─ дейді Мырзабек Темірханұлы. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының шаруа қожалығына бордақылау алаңы үшін және 50 бас сүт бағытындағы ірі қара мал үшін шамамен 10 млн теңге берешегі бар көрінеді. Қарыздың қайтарылмағанына 6 айдай уақыт болған. Ұлан ауданы ауыл шаруашылығы басқармасы мамандарының пікірінше ауданда мал басының азаюына байланысты шаруа қожалықтар жабылып жатыр. Ет бағасы күннен-күнге қымбаттауда. Қазір мал өсіру тиімсіз дегенді алға тартады. Қазіргі кезде 70-80 мың айлыққа малшы табу қиынның-қиын. Инфляция, жұмысшылар жалақысының өсуі, тамағы, киімі өз алдына, көктем, күзде дизель отыны бағасының қымбаттауы, күз басталмай, зауыттардың күрделі жөндеуге жабылып қалуы, соған сай жем-шөпке кететін шығынның бір неше есеге өсуі ауыл шаруашылығын дамытуға кедергі келтіріп отыр дейді. Мәселен, Борсақ ауылында бұрын 120 үй болса, қазір 30-ға жуық үй қалған. Жұмыстың жоқтығы, мектептің (8 кластық) жабылуы ауыл тұрғындарын қажытып жіберген. Десе де, Мырзабек Темірханұлы туған жерді тастап кетпеймін дейді. Мал өсіру ата кәсіп, енді оны жаңа заман талаптарына бейімдеуіміз керек дегенді айтады.

ЖШС басшысы Б. Бекбердинов:
Мемлекет субсидияның пайдасын көріп отырған жоқ

Экспедицияның келесі сапары 29 мың халқы бар Көкпекті ауданында жалғасты. «Рухани жаңғыру» бағдарламасы, оның ішінде «Туған жерге туыңды тік!» акциясының аясында аудан орталығында біршама жұмыстар атқарылғаны көрініп тұр. Орталық саябақ ашылып, ауданның кіреберісіне арка қойылған. Жекеменшік балабақша салынған. Аудан жастары үшін спорттық кешен салынып жатыр. Біз Көкпекті ауданындағы «Елім-ай» шаруа қожалығына ат басын тіредік. «Елім-ай» ЖШС басшысы ─ Болат Миғражұлы Бекбердинов.
2011 жылы мал шаруашылығына қатысты қабылданған бағдарламамен «Елім-ай» ЖШС жұмыс істей бастаған. Үкімет ауыл шаруашылығын дамытатын жаңа технологияларды енгізуді қолға алған кез болатын. «Елім-ай» ЖШС басшысы Болат Бекбердинов арнайы АҚШ-қа іссапармен барып, жаңа технологияның тілін үйренген. Неміс технологиясын елге әкелу үшін шамамен 2 млрд теңге инвестиция құйған. 2013 жылдан бастап «ангус» тұқымды ірі қара малын әкеле бастапты. Асыл тұқымды бір малдың құны 3000-5000 доллар шамасында. Бүгінгі күні асыл тұқымды мал басы (ангус, қызыл қасқа) 5 мыңға жеткен. Шаруашылықтың ендігі мақсаты ─ қызыл мен қараны (ақ пен қара) будандастырып, асыл тұқымды мал түрін өмірге әкелу, жаңа зауыттық тип шығару. Аталық іздер мен аналық ұялар құру арқылы тұқымның генетикалық мүмкіншілігін арттыру. АҚШ ангус тұқымын шығару үшін 200 жылдай уақыт жұмсағанын айтады Болат Бекбердинов. Бүгінде қожалыққа тиесілі малдың 90 пайызы тұқымдыққа сатылады. Республика бойынша 120 шаруашылыққа 500 бұқа тегін таратылған. Бір бұқаның құны 500 мың теңге тұрады. Сонымен қатар қожалық ет өнімін экспортқа шығаруды көздеп отыр. «Елім-ай» ЖШС бүгінгі күні 250 адамды жұмыспен қамтып отыр. Кез келген ауылдың тірегі ─ табысты шаруа қожалықтары. Елбасы бір сөзінде: «Ауыл шаруашылығы өнімін өңдеуді дамыту арқылы осы саланың мамандарын қорғау, оларға қолдау көрсету, ауыл тұрғындарының табысын көтеру, оларды жұмыспен қамту сияқты негізгі мәселелер шешімін таппақ. Бұл бағыттағы үкіметтің ауылға деген саясаты жұмыс орындарын ашуға арналуы керек деген ұстанымға келіп саяды», ─ деген болатын.
«Елім-ай» ЖШС басшысы Болат Бекбердинов-тың пікірінше, бүгінгі күні мал шаруашылығындағы басты проблема ─ ветеринария. Үкімет осы салаға тиісті деңгейде көңіл бөлмей отыр. Ветеринариямен күресу шаруа қожалықтарының мәселесі емес, оған оның ақшасы да, күші де жетпейді. Мәселен, әлемде бруцеллез ауруының жойылып кеткеніне 50 жылдай уақыт болды, ал Қазақстан әлі күресіп келеді дейді. Шаруа қожалықтары шетелден асыл тұқымды мал әкелуге ниетті, дегенмен ветеринариясы дамымаған елде малды сақтап қалу қиынға соғады. Қауіп басым. «Екінші мәселе ─ жеке қосалқы шаруашылықтар (ЛПХ). Бұлар қазір шаруа қожалықтарына кедергі келтіріп отырған. Ең алдымен жайылым жерге талас жүреді. Малдың қалай сойылып, қалай сатылып жатқанын ешкім қадағаламайды. Жеке қосалқы шаруашылықтар малды есігінің алдына сойды ма, әлде дәрет алған жерге сойды ма, белгісіз. Себебі қасапханасы жоқ. Сойылатын малда аурудың бар-жоғын ешкім білмейді, тексермейді, қолында рұқсат қағазы да жоқ. Мемлекет өзі берген субсидияның пайдасын көріп отырған жоқ. Субсидияны алынған малдарын сатып, қалаға кетіп жатқандар бар. Бұлар салық та төлемейді», ─ дейді Болат Бекбердинов.
Ауыл шаруашылығындағы тағы мәселе министрдің жиі ауысуы, бағдарламалардың жиі өзгеруі үлкен проблема. Министрліктің нақты бір жүйемен жұмыс істемеуі ауыл шаруашылығының дамуына кедергі келтіріп отыр деген пікірлер де жоқ емес.

Қой өсіру қожырап барады

Экспедициямен Абай ауданында болдық. Алдымен аудан әкімі орынбасарларының қабуылдауында болып, Абай Құнанбайұлының 175 жылдық тойының дайындық жұмыстарымен таныстық. «Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік тарихи-мәдени, әдеби-мемориалдық қорық-музейінде болдық. Абай мен Шәкәрімнің басына зиярат жасап қайттық. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Шығыс Қазақстанға жасаған жұмыс сапарында Семейде зиялы қауым өкілдерімен кездескен болатын. Сонда Президент: «Ұлы Абайды ұлықтағанда оның әкесі Құнанбайдың ел тарихындағы еңбегін ұмытпауымыз қажет. Ол – Семейде ғана емес, тұтас қазақ тарихында өз орны бар тұлға. Оны халқымыз жақсы біледі, қадір тұтады. Жас ұрпаққа жақсы үлгі-өнеге болатын істі мен әрқашан қолдаймын. Елбасының «Рухани жаңғыру» бағдарламасын жүзеге асыру үшін біз, шын мәнінде, осындай сабақтастық дәстүріне жол ашатын бірегей бастамаларды қолға алуымыз керек» деп, облыс әкімдігіне алдағы уақытта Құнанбайдың есімін ұлықтауға байланысты тиісті шараларды жүзеге асыруы керектігін айтқан еді. Мерейтой қарсаңында Қасқабұлақ, Ақшоқыда жөндеу жұмыстары басталып, мұражайдың жобасы бекітілген. Құнанбай қорымына да реконструкция жасалады. Көктемде Қасқабұлақтың басына ағаш егілген. Қарауыл мен Семей арасындағы жолдың біраз жері жөнделген.
Ауданның дамуына, ауыл халқының әлеуметтік тұрмысының жақсаруына себеп болатын шаруа қожалықтары. Бұл жерде кем дегенде он шақты адам жұмыс істейді. Абай ауданында 1000 жылқысы, 800-дей ірі қара, 3000-дай қойы бар қожалықтар бар. Көбіне ірі қара малдан қазақтың ақбас сиыры, қой тұқымынан қылшық жүнді құйрықты қойлар өсіріледі. Экспедиция барысында бірнеше шаруа қожалықтардың жұмысымен таныстық.
Жарасы Махмет, Көкбай ауылына қарасты «Байшуақ» шаруа қожалығының жетекшісі: Қазір 200-ден астам ірі қараны бағып отырмын, 700-ден астам қой, 200-дей жылқым бар. 2015 жылы біз техника алғанбыз. Қазіргі уақытта техниканың субсидиясын 25%-ға қысқартып тастады. Сол себептен жалпы шаруа қожалықтарында техниканы жаңарту мәселесі тоқтап тұр. Мәселен, осыдан 4 жыл бұрын 50%-ын қайтаратын еді, одан соң тракторды алғаннан кейін келесі жылы сол субсидияның бағасын зауыт трактордың бағасына қосып қойды. Бір трактор 4 млн тг болса, алдында 2 млн теңгені үкімет қайтарып берген, ал келесі жылы бір жыл болмай жатып трактордың бағасын 6 млн теңгеге көтеріп жіберді. Үкіметтен алған субсидияны зауыт өзіне қосып алды. Бұрын субсидия 50% төленсе, қазір 25% ғана төленеді. Бүгінде 7 млн теңгеге трактор алсаңыз, бұрынғы ереже бойынша оның 3,5 млн теңгесі төленетін, ал қазір 1,5 млн теңгесі ғана төленеді. Өкінішке орай, біз бордақылау алаңын ұстай алмаймыз. Өйткені бізде жем-шөп базасы жоқ. Қыстан шығаратын шөптің өзін әрең дайындаймыз. Жем-шөп базасының қиындығы ірі қара ұстасаңыз, шөпті көп қажет етеді. Бізге үкімет субсидия бойынша 1 басқа 10 000 теңгеден есептегенде 1 000 000 теңгедей қарыз. Уақытыңда субсидия төлесе, малшының еңбегін де уақытылы бере аламыз ғой. Азығымызды да уақытында жинап аламыз. Мал уақытында өтпей қалуы мүмкін, ал субсидия уақытында түссе, біз сол ақшамен азығымызды қиналмай жинап та алатын едік. Жағармайды Семейге барып алып келуіміз керек. Оған қаншама шығын кетеді. Баруға көлік жалдаймыз, 2 тонна жағармай керек болса, жүк көліктің үстіне қаншама ақша қосылады. Жағармайдың өзі – проблема».
Абай ауданында негізгі мәселе – қой шаруашылығы. Мәселен, Саржал ауылы бұрын 50 000 қой ұстаса, қазір 5000 қоймен қалған. Бұл ─ малшының жоқтығынан әрі қой малының субсидиясы өте төмен болғандығынан деп есептейді. Ірі қара мал тұқымының қазір сапасы жақсарды деп айтуға болады, ал қой асырау керісінше құлдырап барады дейді шаруалар. Сонымен қатар, шаруалар «Сыбаға» бағдарламасымен жұмыс істеудің қиындағанын айтады. Облыстық басқарма «Сыбаға» бағдарламасы арқылы малды Ресейден алу керек деп міндеттеп отырғанын айтады. Ресейден мал алсаң, субсидия бірінші кезекте қаралады-мыс. «Сыбаға» бағдарламасын Қазақстанның ішінде тоқтатып тастады, сол бағдарламамен несие алсаң, тек Ресейден ғана мал әкелу керексің дегенді алға тартады. Шаруалар Ресейден әкелінген малдардан бұрын-сонды болмаған тері аурулары басқа ірі қараларға жайылып жатыр дабыл қағуда.
Төлеубек Аманғазыұлы, Медеу ауылындағы «Мұздыбай» шаруа қожалығының жетекшісі: «Маған мемлекет 3,5 млн теңге қарыз. Менің қожалығымда 350 аналық бас мал бар, соған мен мемлекеттен 3,5 млн теңге алуым керек еді. Енді «ақша жоқ, берілмейді» деп отыр. Біздің аудан ауыл шаруашылығын дамыту үшін тек қана ата кәсіпті серік етті. Кеңестік кезеңде де солай болған, қазір де сол. Жерімізде егін өспейді, мал шаруашылығына ғана арналған жер. Ал енді үкімет көмегін тиып тастаса, шаруалардың, жалпы халықтың жағдайы қиындай түседі.
Кеңестік кезеңде ауданда миллион қой болған, қазір мүлде аз. Енді бір-екі жылда қой қалмайтын да сияқты. Кезінде малшыларға әрбір сатқан қойға 8000 теңгеден төлеген, енді ол да жоқ. 1500 теңгеден төлеуге тиіс субсидиясы да кешіктіріліп, уақытылы төленбейді. Кезінде қазақ: «Мал өсірсең, қой өсір, өнімі оның көл-көсір», ─ деп тектен-текке айтқан жоқ. Әр сиырға төленетін 10 000 теңгені де берейін деп отырған жоқ».
Жазда Абай ауданында табиғи апат ─ бір ай өрт болған. Кейбір қожалықтарға тиесілі қыстақ жайылымының 90 пайызы жанып кеткен. Ал енді біз қыстан қалай шығамыз деп алаңдайды.
«Малды өсіреміз, бірақ соны өткізетін жеріміз жоқ. Ал мемлекет оған қол ұшын беріп отырған жоқ. Бізге Өзбекстаннан, Қырғызстаннан, Ресейден, Шымкенттен алыпсатарлар келіп, жыл бойы азаптанып өсірген малымызды арзан бағаға алып кетеді», ─ дейді Төлеубек Аманғазыұлы.
Думан Нариманұлы, ауыл шаруашылық бөлімінің жетекшісі: «Бізде 600-ге тарта шаруа қожалық бар. Қожалықтарда жарық жоқ. Біраз шаруа қожалыққа жарық тартып, жағдайын жасадық. Ереже бойынша жарықты өз қалтасынан ақша шығарып, жасап шығады. Кейін мемлекет оған қолдау көрсетеді. Бүгінгі күні 200-ге тарта қожалық былтырғы субсидияларын ала алмай отыр. Күніне кем дегенде 10 кісі хабарласады. Аудан бойынша жер көлемі – 9 млн гектар. 1 млн 56 мың гектар – жайылымдық жер. Қора-жайлар ескіріп тұр, техника да ескірген. Бір мал қораны қазіргі техникамен жаңадан салу үшін кем дегенде 10 миллиондай қаражат керек. Ал ондай ақшаны біз қайдан аламыз?»

PS.
Экспедиция барысында Бесқарағай ауданының шаруаларымен кездестік. Сұрайтыны ─ субсидия. Облыстың шаруа қожалықтары алдындағы қарызы 8-10 млрд теңгені құрайды. Жыл соңына дейін беріледі деп күттіргенімен, облыстық бюджетке салмақ салатын түрі бар. Облыстық Ауыл шаруашылығы басқармасына арнайы сауал жолдадық, жауабы төмендегідей.

Шығыс Қазақстан облысы, Ауыл шаруашылығы Басқарма басшысының м.а Е.Қуанышевтың экспедиция қойған сұрақтарға жауабы:

1.Шығыстағы шаруа қожалықтарының көбі жыл сайынғы мемлекеттен берілетін субсидияны күтіп отыр. Субсидия қай уақытта беріледі? Шаруа қожалықтарының алдында облыстың (басқарманың) қарызы қанша?
Облыс бойынша 2019 жылға Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығының өнімділігін және өнім сапасын арттыруды субсидиялауға жергілікті бюджеттен 8,5 млрд. теңге бөлініп, Шығыс Қазақстан облысы әкімдігінің 5 сәуірдегі № 97 «Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығының өнімділігін және өнім сапасын арттыруды субсидиялау бағыттары бойынша 2019 жылға арналған субсидия көлемдерін бекіту туралы» қаулысымен бекітілді және бүгінгі күні аталған сома толығымен игерілді. 2018 жыл бойынша тауар өндірушілер алдындағы жалпы қарыз 5,3 млрд.теңгені құрады.
Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрінің 2019 жылғы 15 наурыздағы № 108 «Асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығының өнімділігін және өнім сапасын арттыруды субсидиялау қағидаларын бекіту туралы» бұйрығымен бекітілген асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығының өнімділігін және өнім сапасын арттыруды субсидиялау қағидаларының 21-тармағына сәйкес осы Қағидалар қолданысқа енгізілгенге дейін алдыңғы жылы мақұлданған, бірақ қаражаттың болмауы себепті төленбеген өтінімдер 2019 жылдың қаражатынан басым тәртіппен төленуі тиіс.
Сол себепті, бірінші кезекте 5,3 млрд. теңге сомасында өткен жылдың мақұлданған өтінімдері төленді, ал 3,2 млрд. теңге сомасындағы қалдық 2019 жылғы өтінімдерге төленді.
Бүгінгі күні қаражаттың болмауы себебінен облыс бойынша ақпараттық субсидиялау жүйесі арқылы сомасы 6,7 млрд. теңгеге 4201 өтінім резервке түсіп тұр. Қосымша қаражат бөлінген жағдайда, өтінімдер облыстық Ауыл шаруашылығы басқармасымен қарастырылып жыл соңына дейін төленетін болады.
Басқарма облыстық мәслихаттың сессиясына асыл тұқымды мал шаруашылығын дамытуды, мал шаруашылығының өнімділігін және өнім сапасын арттыруды субсидиялауға сомасы 9,7 млрд. теңге көлемінде қосымша қаражат бөлуге бюджеттік өтінімді үш рет енгізді. Алайда, бұл мәселені облыстық мәслихат қолдамады.
Сондай-ақ, қосымша бюджеттік қаражат бөлуге республикалық бюджеттен Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігіне бюджеттік өтінім берілді, бірақ оны республикалық бюджеттік комиссия мақұлдамады.
Сонымен қатар, облыс әкімінің атынан ағымдағы жылдың басынан бері бірнеше рет 5 млрд. теңге сомасында мал шаруашылығын дамытуға қосымша қаражат бөлу туралы Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі А.М. Маминге, Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі С.К. Омаровқа хаттар жолданды. Басқарма бюджетті нақтылау кезінде қосымша бюджет қаражатын бөлу туралы бюджеттік өтінімдер қайта жіберетін болады.
2. Қазіргі таңда Абай ауданында жұқпалы мал аурулары (тері аурулары) белең алған. Мұны шаруа қожалықтарының басшылары Ресейден алынған малдардан тарап отырғанын айтады. Бұл қаншалықты шынайы ақпарат? Ауыл шаруашылығы басқармасының бұдан хабары бар ма? Облыста жұқпалы мал ауруларының алдын алу мақсатында қандай жұмыстар атқарылуда?
Жануарлар ауруларының таралуы және оның алдын алу бойынша өкілетті мекеме Шығыс Қазақстан облысы ветеринария басқармасы болып табылады. Облыста аса қауіпті аурулар тараған жағдайда міндетті түрде ауылшаруашылығы басқармасы хабардар болып отырады.
3. Шаруа қожалықтары Сыбаға бағдарламасының орындалуына да көңілі толмай отыр. Сыбаға бағдарламасы арқылы Ресей нарығынан мал сатып алушыларға ниетті қожалықтарға басымдық берілетіні айтады. Заңдық тұрғысынан қаншалықты дұрыс?
«Сыбаға» бағдарламасы бойынша қой және шетелдік ет бағытындағы ірі қара мал сатып алуға берілетін ең төмен пайызды несие. Шығыс Қазақстан облысы «Сыбаға» бағдарламасының жүзеге асуы бойынша нәтижелі жұмыс істеп келеді. 2019 жылдың 9 айы бойынша «Сыбаға» бағдарламасы аясында облысымыздың шаруа қожалықтарымен 9337 асыл тұқымды қой сатып алынып, шетелден асыл тұқымды ет бағытындағы 6020 бас ірі қара мал әкелінді. Бұл дегеніміз облыстағы асыл тұқымды малдың үлесі артып келе жатқанын көрсетіп отыр. «Сыбаға» бағдарламасы аясында Ресей нарығынан мал сатып алуға ниетті қожалықтарға ешқандай басымдылық берілмейді.
4. Кейбір шаруа қожалықтары «Жеке қосалқы шаруашылық» жұмыстары риза емес. Облыс бойынша жеке қосалқы шаруашылықтарының саны қанша? Қаншасы өнімді жұмыс істейді?
Статистика департаментінің мәліметіне сейкес Шығыс Қазақстан облысы бойынша жеке қосалқы шаруашылықпен айналысатындардың саны 48753 бірлікті құрап отыр. Статистика департаментінің мәліметіне сәйкес 2019 жылдың 9 айы бойынша облысымызда жеке жұртшылық шаруашылықтарда: Ірі қара мал саны 535615, қой 747622 бас тіркелген. Жеке жұртшылық шаруашылықтарда 41826 тонна ет, 475957,4 тонна сүт өндірілді.

Бауыржан Карипов

ПІКІР ҚАЛДЫРУ

Пікіріңізді енгізіңіз!
Атыңызды енгізіңіз

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.